بورسان - Bourseon

هدایت اعتبار حلقه وصل دولت سیزدهم

دیدگاه اقتصادی صالح‌آبادی چقدر با تیم رئیسی هماهنگ است؟

  • افزودن به علاقه‌مندی‌ها
  • اشتراک‌گذاری
  • 4 پسندیدن
بالاخره و پس از کش و قوس‌های فراوان رئیس کل بانک مرکزی انتخاب شد و این سمت مهم به علی صالح‌آبادی گزینه نام آشنای بازار سرمایه رسید. به نظر مهم‌ترین دلیل این انتخاب اولویت دولت ابراهیم رئیسی به استفاده از ایده‌ی هدایت اعتبار است که سعی دارد نسبت بخش حقیقی و پولی را پررنگ‌تر کند. اما چرا علی صالح‌آبادی گزینه ریاست بانک مرکزی اعلام شد و چه نقشی در هماهنگی میان تیم اقتصادی دولت دارد؟

بورسان: همانطور که فرآیند قانونی معرفی رئیس کل بانک مرکزی نیز نشان می‌دهد، مهم‌ترین عامل در تعیین سکان‌دار سیاست‌گذار پولی کشور تشخیص وزیر اقتصاد است. وزیر اقتصاد پس از معرفی علی صالح‌آبادی به عنوان رئیس کل بانک مرکزی سه موضوع مهم را به عنوان هدف انتخاب وی اعلام کرده است که شامل:

  1. حفظ ارزش پول و مهار تورم
  2. هدایت اعتبار به فعالیت‌های مولد
  3. نظارت موثر بر شبکه بانکی

بوده است. اما نکته جالب توجه آن است که می‌دانیم در میان نحله‌های فکری ایران همگی بر نقش بانک مرکزی بر کنترل تورم، چه از مسیر عدم افزایش پایه پولی و چه از مسیر کنترل موثر بر شبکه بانکی تاکید دارند (موارد اول و سوم)؛ اما مورد دوم که همان هدایت اعتبار به سمت فعالیت‌های مولد است همچنان مورد بحث و جدل‌های فکری است. این اختلافات حول طرح تحول بانکداری اسلامی و نقش بانک مرکزی در رشد اقتصادی نیز وجود داشت به حدی که برخی منتقدان وجود هدف رشد در کنار کنترل تورم را منجر به باز شدن باب ورود منافع سیاسی به مدیریت بانک مرکزی می‌دانستند. اما احسان خاندوزی به عنوان وزیر اقتصاد دولت ابراهیم رئیسی در مقاله‌ای که سال 1397 منتشر کرده این مساله را به شکل زیر توضیح می‌دهد:

«متن سند قانون برنامۀ اول تا ششم توسعه نشان می دهد به تدریج رویکرد هدایت بخش مالی به نفع اهداف بخش واقعی جای خود را به آزادسازی مالی داده است. درواقع، باوجود بانک پایه بودن تأمین مالی در ایران، در دهه‌های گذشته جز چند برهۀ کوتاه، تجربۀ موفقی ازجهت پشتیبانی بخش تولید توسط بانک‌ها و بخش مالی نداشته‌ایم و حتی می توان گفت الگوی منسجمی مدنظر سیاست گذار نبوده است. »

رابطه صالح‌آبادی با ایده هدایت اعتبار

در چنین فضایی انتصاب علی صالح‌آبادی به سمت ریاست بانک مرکزی به معنای گام برداشتن دولت ابراهیم رئیسی به سمت افزایش نقش دولت در رشد اقتصادی از طریق اعطای منابع بانک مرکزی یا سیستم بانکی است. اما با توجه به انتصاب صالح‌آبادی به ریاست بانک مرکزی، مزایا و معایب چنین انتخابی چیست و چه نسبتی میان این انتصاب و سایر اعضای اقتصادی دولت رئیسی وجود دارد؟

  1. موضوع اول خود مساله هدایت اعتبار است. هدایت اعتبار در سرچشمه‌های نظری و تجربی جهانی (یعنی تجربه کشورهای جنوب شرق آسیا از ابتدای دهه 70 میلادی که معجزه شرق آسیا را شکل داد) و تجربه ایرانی (دهه طلایی اقتصاد ایران یعنی دهه 40 شمسی) خود در واقع مدیریت طرف مصارف منابع مالی کشور است. به همین جهت انتخاب فردی که مدیریت مالی خوانده و مدت مدیدی ریاست سازمان بورس و اوراق بهادار را در اختیار داشته و در تخصیص منابع مالی به بهترین شکل متخصص است، به هدف فوق نزدیک است. تجربه صالح‌آبادی در مدیریت بانک توسعه صادرات نیز به وی کمک می‌کند بخش مصارف صادراتی را نیز به خوبی بشناسد.
  2. موضوع دیگر در مساله هدایت اعتبار نحوه تامین مالی بخش مصارف آن است. می‌دانیم شبکه بانکی به ازای منابع خود مصارفی دارد و عمده این مصارف نیز در وضعیت حال حاضر یا وام‌ها است و بخش اصلی دیگر نیز مطالبات غیرجاری است. پس بخشی از مصارف شبکه بانکی منجمد است و بخشی دیگر نیز مصارف مشخصی دارد. پس تامین مالی مصارف اضافه شونده به شبکه بانکی را یا می‌توان از برگشت وام‌های اعطاشده فعلی انجام داد (که زمان‌بر است) و یا از طریق افزایش پایه پولی تامین کرد که مضرات خاص خودش را دارد. در نتیجه ظرفیت هدایت اعتبار در آینده کوتاه‌مدت شبکه بانکی بسیار محدود است مگر آنکه بر پایه پولی افزوده شود و به همین جهت تاکید بر هدایت اعتبار در کوتاه‌مدت احتمالا غلط است و ثبات اقتصاد کلان اولویت اصلی است. متاسفانه در این مورد از صالح‌آبادی اطلاعات زیادی در دست نداریم مگر تجربه مدیریتی بر سازمان بورس که اساسا در دوره خاص مدیریت ایشان به دلیل در حاشیه بودن بازار سرمایه عملا مرتبط با این هدف نیست.
  3. اگر طرف مصرف‌کننده شبکه بانکی را سازمان برنامه و بودجه، وزارت صمت و سایر وزارتخانه‌های دولت بدانیم به نحوی هماهنگی مناسبی میان اجزای دولت در پیگیری مساله رشد اقتصادی و عدم افزایش پایه پولی وجود دارد. علی صالح‌آبادی نیز در همین شبکه قرار دارد و به دلیل رابطه مناسبی که با بخش مصرف‌کننده اعتبار مخصوصا معاون اول اقتصادی (مخبر) دارد ممکن است باب ورود منافع سیاسی به بانک مرکزی باز شود و دولتمردان روی تعهد خود مبنی بر کاهش برداشت از پایه پولی باقی نمانند. تجربه صندوق توسعه ملی در پیش چشمانمان است و بیم آن می‌رود که به بهانه حمایت از تامین مالی رشد اقتصادی طرح‌های با ریسک نکول بالا به بانک مرکزی واگذار شود. یا حتی تجربه بسته خروج از رکود دولت اول روحانی نیز وجود دارد که به دلیل نوع انتخاب صنایع هدف نه تنها خروج از رکود اتفاق نیفتاد بلکه انباشت افزایش پایه پولی نیز اتفاق افتاد که پس از سال 1396 تاثیر خود را به شدیدترین شکل ممکن گذاشت. در واقع، در شرایطی که یکی از اصلی‌ترین مصرف‌کنندگان منابع مالی خود دولت است تاکید بر هدایت اعتبار در واقع تاکید بر تامین مالی طرح‌های اقتصادی دولت جدید است و ممکن است باب کژگزینی و کژمنشی را باز کند.
  4. تقریبا همگان اذعان دارند که شخصیت کاریزماتیک در ریاست بر بانک مرکزی مساله مهمی است. علی صالح‌آبادی در حالی به سمت ریاست بر سازمان بورس و اوراق بهادار رسید که طرح تحول این سازمان بر روی میز بود. در حال حاضر نیز چنین شباهت تاریخی‌ای وجود دارد و طرح تحول بانک مرکزی در حال پیگیری نهایی است. شاید در دوران تحول وجود شخصیت کاریزماتیک اهمیت اساسی‌تری دارد چرا که به صورت کلی ساختار هر سازمانی واجد عقلانیتی است که در مقابل تغییر مقاومت می‌کند و وجود یک شخصیت کاریزماتیک در مقابل مقاومت‌های سیستم بوروکراسی تاثیرگذار خواهد بود.

در نهایت می‌توان گفت انتصاب علی صالح‌آبادی در امتداد ایده اصلی دولت سیزدهم در راستای هدایت اعتبار است. هدایت اعتبار یا نقدینگی که در کلام وزیر اقتصاد، وزیر صمت، معاون اول اقتصادی و سازمان برنامه و بودجه به تواتر شنیده می‌شود و خود رئیس جمهور نیز به آن اعتقاد دارد یکی از مهم‌ترین کارویژه‌های رئیس جدید بانک مرکزی است. بانک مرکزی در دوران جدید، مخصوصا پس از تخلیه نسبی شوک کرونا و تحریم، فضای نسبتا مساعدی دارد که پایداری مالی اقتصاد کلان کشور را بهتر مدیریت کند. این وضعیت اگر چه در مجموع به نفع علی‌آبادی است؛ اما عدم تخصص عمیق وی در مباحث پولی و نیز رابطه سیاسی نزدیک وی با بخش مصرف‌کننده اعتبار ممکن است دو نگرانی مهم این انتصاب باشد.

در پرونده ویژه بورسان بخوانید:

هرآنچه درباره رئیس کل جدید بانک مرکزی باید بدانید

علی صالح آبادی چگونه در ۲۷ سالگی رئیس کل سازمان بورس شد؟

صالح‌آبادی کیست و چه برنامه‌هایی دارد؟

چرا بورسی‌ها به رئیس کل جدید بانک مرکزی خوش‌بین هستند؟

میراث اقتصادی بانک مرکزی برای رئیس جدید

۲۰ رئیس کل بانک مرکزی قبل و بعد از انقلاب

اخبار مرتبط
پربازدیدهای اخیر
تازه‌ترین‌ها
پیشنهاد سردبیر