گره کور مذاکرات وین

چرا دست‌یابی به توافق پایدار در وین بعید است؟

  • افزودن به علاقه‌مندی‌ها
  • اشتراک‌گذاری
  • 2 پسندیدن

بورسان: احیای برجام به یک سهل ممتنع تبدیل شده است. طرفین متمایل و یا حتی نیازمند به این توافق‌اند،‌ اما موانع قابل‌توجه و غیرقابل‌انکاری بر سر راه قرار دارد. هفته آینده مذاکرات وین با تلاش برای بازیابی توافق برجام از سر گرفته‌ می‌شود. بیش از ۵ ماه است که این گفتگو‌ها به خاطر تغییر دولت در ایران به تعویق افتاده و به نظر نمی‌رسد این جابجایی نیل به مقصود را ساده‌تر کرده باشد. طرف‌های مذاکره امیدوارند در مدت‌زمانی کوتاه به خواسته‌های خود برسند. امری که در نگاه اول چندان ممکن نمی‌نماید؛ اما مساله آن‌جاست که آیا ضرورت‌ها سبب خواهد شد تا ایران و آمریکا با یک جهش بلند از موانع موجود بگذرند و به نتیجه‌ای مشترک دست یابند؟ بورسان در تلاش برای جستجوی پاسخ این سوال به مصاحبه با مهدی تدینی، تاریخ‌پژوه، مترجم و اندیشمند سیاسی پرداخته که خلاصه‌ای از مهم‌ترین موارد آن را در این گزارش می‌خوانید.

سوال:‌ در مذاکرات پیش رو ایران سراغ توافق زودرس خواهد رفت یا در پی کسب زمان خواهد بود؟

پاسخ:‌ ایران برای آن که امتیازات بیشتری بگیرد یا تن به مباحث جدید ندهد و یا به گونه‌ای نتیجه مذاکرات را رقم بزند که مشکل دوران ترامپ (خروج یک‌طرفه آمریکا) رخ ندهد، به سمت مذاکرات طولانی متمایل خواهد بود. احتمالا مسئولان داخلی این گونه فکر می‌کنند بعد از هزینه‌هایی که از زمان ترامپ تاکنون متحمل شده‌ایم تغییر رویکرد چندان منطقی نخواهد بود.

تفاوت دولت روحانی و رئیسی در میل به بازگشت یا عدم بازگشت به مذاکرات نیست؛ بلکه دولت سیزدهم این گونه فکر می‌کند که با پیشروی در مسیر توسعه توانمندی‌های هسته‌ای می‌تواند ترس بیشتری در سویه مقابل مذاکرات ایجاد کند و از این طریق امتیاز بیشتری بگیرد. عجله نداشتن دولت سیزدهم برای بازگشت به مذاکرات از آن جا ناشی نمی‌شود که برنامه‌ای برای بازگشت به مذاکرات وجود ندارد، بلکه این دولت نیم‌نگاهی به جامعه و نیم‌نگاهی به وضع اقتصادی دارد و تا جایی که ثبات شرایط اجازه دهد با طولانی شدن فرآیند مذاکرات مشکلی نخواهد داشت.

سوال:‌ چه چیزی باعث می‌شود که آمریکا اصرار به بازگشت در برجام داشته باشد؟

پاسخ: واقعیت آن است که آمریکا نیاز حیاتی به توافق هسته‌ای ندارد. مساله هسته‌ای ایران بیش از آن که بر ایالات متحده اثر مستقیم داشته باشد، بر متحدان آمریکا اثرگذار است. در واقع نیاز آمریکا حفظ آرایش قدرت در خاورمیانه است.

سوال: آیا ممکن است که توافق موقت یا محدود، خروجی مذاکرات وین باشد؟

پاسخ:‌ به نظر می‌رسد که طرف آمریکایی به دنبال مذاکره با نتیجه محدود یا زمان‌مند نیست. اما می‌توانیم احساس کنیم گاهی طرف ایرانی به ایجاد دوره‌های تنفس کفایت‌ می‌کند؛ دلیل آن هم این است که ایران برای منافع قدرت خود در منطقه حاضر به پذیرش این حد از هزینه‌ها هست.

سوال: در صورتی که گزینه‌ توافق محدود خارج از دسترس باشد احتمالا با مذاکرات طولانی و فرسایشی مواجه خواهیم بود؟

پاسخ: یک واقعیت این است که دولت بایدن با ملایمت و اغماض بیش‌تری نسبت به ایران برخورد کرده است و ایران نیز هر گاه که تنش‌ها شدت بیش‌تری گرفته با آژانس انرژی هسته‌ای همکاری بیشتری داشته است. در صورتی که آمریکا تصمیمی برای ایجاد فشار مضاعف بر ایران نداشته باشد ایران نیز می‌تواند این موقعیت را همچنان ادامه دهد. بنابراین مدت زمان به درازا کشیدن مذاکرات بیش از هر چیز به طرف آمریکایی بستگی دارد.

سوال: دولت رئیسی چه دستاورد بیشتری نسبت به دولت روحانی در مذاکرات می‌تواند داشته باشد؟

پاسخ: احتمالا دستاورد دو دولت تفاوت خاصی نخواهد داشت. با این حال نکته‌ای که وجود دارد آن است که دولت سیزدهم سعی می‌کند با بالا بردن ریسک و پیش‌روی پرقدرت در مسیر انرژی هسته‌ای دولت آمریکا را وادار به پذیرش قرارداد و توافقی بلندمدت کند. اما معضل اینجاست که ما در حال مذاکره با یک جناح آمریکا هستیم؛ اما دو جناح آمریکا در این مورد اختلاف فاحشی با یکدیگر دارند.

سوال: راه حل‌های ایران در این شرایط چیست؟

پاسخ:‌ ایران می‌تواند این توافق را نادیده بگیرد و به توافقی بپردازد که مورد قبول هر دو حزب آمریکا باشد که چنین موضوعی به هیچ وجه در دستور کار ایران نیست. راه دومی که ایران آن را دنبال می‌کند آن است که به دولت بایدن فشار بیاورد تا حزب دموکرات راه‌حلی برای توافق دائمی پیدا کند؛ و البته به نظر می‌رسد که این راه نیز چندان از سوی دولت آمریکا قابل پیگیری نباشد.

سوال: پیش‌بینی شما از نتیجه نهایی مذاکرات چیست؟

پاسخ: در نهایت دولت رئیسی به برجام برخواهد گشت، حتی اگر این توافق متزلزل باشد. بعد از آن نیز منتظر خواهد ماند تا نتیجه دور بعدی انتخابات آمریکا مشخص شود.


مشروح مصاحبه را اینجا ببینید: سناریوهای پیش روی مذاکرات وین

اخبار مرتبط
پربازدیدهای اخیر
تازه‌ترین‌ها
پیشنهاد سردبیر