بورسان - Bourseon

«بورسان» پیامدهای خروج آخرین هواپیمای ایالات متحده از کابل را بررسی می‌کند

خیانت آمریکا به افغانستان در ۳ پرده

  • افزودن به علاقه‌مندی‌ها
  • اشتراک‌گذاری
  • 7 پسندیدن

بورسان، شکوفه حبیب‌زاده : دیشب با خروج آخرین هواپیمای نظامی آمریکایی از افغانستان، آن هم یک روز زودتر از وعده ۳۱ اوت، طالبان سلطه خود بر افغانستان را جشن گرفت. سلطه‌ای که ذبیح‌الله مجاهد، سخنگوی طالبان آن را پیروزی مردم افغانستان عنوان کرد.

امروز جان کربی، سخنگوی وزارت دفاع آمریکا اعلام کرد که جنگ در افغانستان پایان یافته و هیچ نیروی آمریکایی دیگری در این کشور حضور ندارد و هیچ نقش نظامی برای آمریکا در افغانستان برای تخلیه بقیه اتباع آمریکایی مطرح نیست. به گفته او، تمام تجهیزات نظامی که در فرودگاه کابل باقی مانده غیر قابل استفاده است.

هرچند نظرسنجی‌ها در آمریکا نشان می‌داد که اغلب مردم مدافع خروج آمریکا از افغانستان هستند، اما با این حال خروج «مفتضحانه» و «فاجعه‌»‌بار آمریکا از افغانستان، مدافعان چندانی در خاک آمریکا هم نداشت. ترامپ رقیب سرسخت بایدن نیز همان ابتدا این خروج را مفتضحانه‌تر از خروج آمریکا از ویتنام دانست و از آن به‌عنوان یک رسوایی بزرگ در تاریخ آمریکا یاد کرد. ادعایی که البته بی‌شباهت به سایر نقدها علیه بایدن نبود.

این دومین‌بار است که آمریکا به کشوری حمله نظامی کرده و آن را ترک می‌کند. ویتنام و حالا افغانستان، هرچند سرنوشتی مشابه ندارند اما هر دو ادعای بشردوستی آمریکا را به وضوح زیرسوال می‌برند.

از دیگر سو خروج آمریکا از افغانستان را برخی تحلیلگران اجباری و به ناچار و برخی انتخابی می‌دانند. براساس گزارش موسسه Costs of War ایالات متحده امریکا طی بیست سال گذشته 2 تریلیون و 260 میلیارد دلار در افغانستان هزینه جنگ کرده است. آخرین گزارش وزارت دفاع امریکا در سال 2020 هم حاکی از آن است که این وزارتخانه به‌طور کلی 815 میلیارد و 700 میلیون دلار در افغانستان هزینه جنگ کرده است که صدای بسیاری از سیاستمداران این کشور را درآورده بود و گفته می‌شد آمریکا باید به‌ناچار این کشور را ترک کند؛ هرچند که حضور کمتر از ۲۵۰۰ نیروی آمریکایی در این اواخر هزینه چندانی بر آمریکا تحمیل نمی‌کرد. به‌علاوه آنکه نیروهای ناتو نیز آمریکا را در این حضور همراهی می‌کردند. اما گروهی در مقابل معتقدند که آمریکا می‌توانست همانگونه که تقریبا نیم‌قرن در کره جنوبی باقی مانده بود، در این کشور می‌ماند تا دموکراسی واقعی تا اندازه‌ای بدست آید و نه آنکه در فاصله کوتاه ۲۰ ساله، نتواند زیرساخت‌های فرهنگی را تغییر دهد و با دستکاری آن، گروه‌های افراطی را برای طرد کامل دموکراسی، بسیج کند.

برخی می‌گویند این اقدام ممکن است آینده عراق نیز باشد و باید دید سرنوشت این کشور همسایه چگونه از سوی آمریکا رقم خواهد خورد.

در این گزارش نگاهی داریم به آثار و عواقب شیوه خروج آمریکا از افغانستان که جهان را به واکنش‌هایی جدی علیه این فاجعه انسانی واداشت.

پرده اول؛ بی‌پناهی / سلب اعتماد مردم افغانستان از آمریکا

مردم افغانستان که ۲۰ سال قبل، طعم حکومت پنج‌ساله طالبان را چشیده بودند با حضور آمریکا در این کشور و سرکوب طالبان و گروه‌های تندرو توانسته بود تا اندازه‌ای روی دیگر زندگی را ببیند. مفاهیم دموکراسی از قبیل «آزادی» در قالب‌های مختلفی چون «حجاب»، «آموزش دختران»، «موسیقی»، «رسانه» و ... پیرو همین تغییرات ایجاد شد و البته شکل‌گیری یک بوروکرواسی مدرن ناکارآمد که طالبان قادر به استفاده از آن نبوده و برای استفاده از آن، نیازمند همکاری بین‌المللی و تحصیل‌کرده است.

هرچند بسیاری از تحلیلگرانی که یا در افغانستان حضور داشتند یا وقایع آن را به‌طور مداوم رصد می‌کردند، معتقدند که در این ۲۰ سال، برخلاف آنچه در رسانه‌ها نمود داشت، تنها چند شهر بزرگ و مراکز برخی شهرهای کوچک، این تحولات را شاهد بودند و بیش از ۷۰ درصد جمعیت که اغلب در روستاهای دوردست حضور دارند، بهره‌ای از این مدرنیته نبرده‌اند. حتی کابل نیز به‌صورت ۲۴ ساعته برق ندارد و آب آشامیدنی لوله‌کشی نیز در بخش‌هایی از این پایتخت برقرار نیست.

با این حال نقش ارتباطات و رسانه‌ها را نباید نادیده گرفت. با گسترش ارتباطات حتی روستاها نیز نسبت به قبل آگاهی بیشتری پیدا کردند و همین امر نیز سبب شد تا طعم تلخ تبعیض و تضاد طبقاتی را با شهرهای افغانستان، منطقه و جهان حس کنند. هرچند اغلب افراد تحصیلکرده افغان قبل از حضور طالبان و بیشتر پس از سلطه آنها، افغانستان را ترک کردند، اما این آگاهی محدود به اقشار تحصیلکرده نبود و این موضوعی نیست که طالبان آن را نادیده بگیرد و قطعا آنها را در آینده با چالش روبرو خواهد کرد.

با خروج آمریکا از افغانستان که در ادامه توافق آنها با طالبان در اجلاس دوحه شکل گرفته بود، این حباب برآمده به یکباره ترکید و مردم افغانستان که تصور نمی‌کردند جهان و در رأس آنها آمریکا، اینگونه پشت آنها را خالی کنند، احساس بی‌پناهی کرد. فیلم‌ خروج اولین هواپیمای نظامی آمریکا و سقوط سه تن از آن و همچنین حضور مداوم مردم پس از این واقعه در میدان هوایی کابل که به سمبل «آخرین سنگر آزادی» بدل شده بود، گواهی بر این مدعاست.

فرودگاه کابل، سمبل آخرین سنگر آزادی مردم افغانستان بود

با خروج اولین هواپیمای نظامی آمریکا در افغانستان، بسیاری از مردم از ترس طالبان از بدنه هواپیما بالا رفتند. فیلم‌ها و عکس‌هایی منتشر شده که سه تن از مردم از هواپیما به پایین پرت شدند و در چرخ‌های هواپیما نیز بخش‌های از بدن افراد پیدا شد. فاجعه‌ای که هرگز فراموش نمی‌شود.

سه تن از هواپیما سقوط کردند و بخش‌های از اجساد افغان‌ها در چرخ‌های هواپیما پیدا شد

به گفته وزارت دفاع آمریکا از روز چهاردهم اوت، یک روز پیش از تصرف کابل از سوی طالبان، آمریکا بیش از ۷۹هزار غیرنظامی را از این کشور خارج کرده که شامل شش هزار غیرنظامی آمریکایی می‌شود. به علاوه ۷۳۵۰۳ تبعه کشورهای ثالث و یا شهروندان افغانستان نیز از این طریق از کشور خارج شده‌اند. افغان‌هایی که با نیروهای آمریکایی همکاری کرده‌اند و مشمول روادید مهاجرتی ویژه می‌شوند در میان همین گروه هستند.

فرار ۶۴۰ افغان از دست طالبان با یک هواپیما

پنتاگون می‌گوید در مجموع بیش از ۱۲۳ هزار غیرنظامی را از این کشور خارج کرده که برابر با خروج روزانه بیش از ۷۵۰۰ غیرنظامی می‌شود. همچنین از زمانی‌که طالبان توانست شهر کابل را تصرف کند، طی ۱۶ روز بیش از ۱۲۳ هزار افغانستان را از طریق هوایی ترک کردند.

با این حال براساس اخبار موجود اکنون تعداد زیادی از افرادی که از جمله گروه‌های نزدیک به آمریکا، انگلستان، آلمان و فرانسه و برخی کشورهای دیگر هستند، هنوز در افغانستان حضور دارند و لازم است که خارج شوند که امنیت آنها با خروج کامل نیروهای نظامی آمریکا و دیگر کشورها از افغانستان، به‌صورت جدی به خطر افتاده است.

با این اوصاف چندان هم بیراه نیست اگر ادعای طالبان را مبنی بر اینکه «آمریکا قابل اعتماد نیست» را بپذیریم.

پرده دوم؛ خروج خونین

درحالی‌که آمریکایی‌ها و دیگر شرکای غربی آنها به سرعت تمام با سلطه طالبان این کشور را ترک می‌کردند، طالبان روز به روز با ابزار دیپلماسی خود سعی در آرام نگاه داشتن جو عمومی در داخل و خارج از کشور داشت. موضوعی که البته با اخباری که از گوشه و کنار و عملکرد طالبان به گوش می‌رسید تا اندازه‌ای تفاوت داشت و طالبان ۲۰ سال قبل را به یاد می‌آورد که اماکن تاریخی را تخریب می‌کند و زنان را به حجاب اجباری و خانه‌نشینی و درس نخواندن وامی‌دارد.

آخرین و مهم‌ترین سناریو، حمله به فرودگاه کابل بود که طبق آخرین آمار ۱۷۰ کشته برجای گذاشت که ۱۳ تن آنها نظامیان آمریکایی بودند. براساس گزارش راشاتودی، نظامیان آمریکایی از ترس خود به سمت مردم وحشت‌زده شلیک کردند و بخشی از این مردم، قربانی گلوله‌های آمریکایی شدند و نه حمله انتحاری و انفجار. هرچند این حمله را داعش خراسان به گردن گرفت، اما یادآور هشدار طالبان به آمریکا بود که گفته بود ۳۱ اوت آخرین فرصت خروج از افغانستان است و تمدید نخواهد شد.

در مقابل آمریکا دو روز قبل در حمله ۵ راکت از هواپیمای بدون سرنشین آمریکایی به یک «خودروی حامل بمب‌گذار انتحاری» در روز ششم شهریورماه در نزدیکی میدان هوایی کابل، گفته می‌شود ۱۰ غیرنظامی یک خانواده از جمله ۶ کودک کشته شده‌اند. عجیب آنکه گفته می‌شود این خانواده پاسپورت آمریکایی هم داشتند که خود یک رسوایی قلمداد شد.

حمله راکتی آمریکا به خودروی پارک شده به ظن بمب‌گذاری
شش کودک افغان در حمله راکتی آمریکا کشته شدند

پرده سوم؛ پیام فرار آمریکایی به گروه‌های تندرو

خون‌های ریخته شده روی زمین با ۶ انفجار که دو انفجار آن انتحاری عنوان شد را اگر در کنار اظهارنظر عجولانه آمریکا مبنی بر خروج حتمی تا ۳۱ اوت پس از این حمله بگذاریم، می‌توان آن را جری‌ کردن گروه‌های نظامی و شبه‌نظامی افراطی نه تنها در خاک افغانستان بلکه در دیگر نقاط جهان تلقی کرد که به گفته کارشناسان، پیامدهای ناگواری را در آینده گوشزد می‌کند.

آیا آمریکا شکست خورد؟

با این حال، گرچه برخی کشورها این اقدام آمریکا را نوعی شکست دانسته‌اند، اما اگر بخواهیم به عقبه عملکرد آمریکا در ویتنام نگاهی داشته باشیم، می‌توان روی دیگر این سیاست آمریکایی را شاهد بود.

گفته می‌شود آمریکا در ماجرای ویتنام، یک عقب‌نشینی تاکتیکی کرد که در اصطلاح نظامی، دفاع منعطف خوانده می‌شود. آمریکا از ویتنام خارج شد، اما همزمان چین را از شوروی دور کرد و در گذر زمان به مرور، بار دیگر به‌طور نامحسوس بر ویتنام مسلط شد. اکنون وینتام متحد آمریکا و دشمن چین محسوب می‌شود. برخی برآوردها اقدام آمریکا در افغانستان را برنامه‌ریزی‌شده برای پیاده‌کردن سیاستی دیگر برای هم‌پیمان‌ کردن افغانستان می‌دانند.

حال باید دید تاریخ در واقعه اخیر، چگونه آمریکا را قضاوت خواهد کرد.

اخبار مرتبط
پربازدیدهای اخیر
تازه‌ترین‌ها
پیشنهاد سردبیر