تحریم چگونه جایگاه دومین تولیدکننده اوپک را به قهقرا برد؟

حسرت ایران از درآمد نفتی کشورهای عربی

حسرت ایران از درآمد نفتی کشورهای عربی
  • افزودن به علاقه‌مندی‌ها
  • اشتراک‌گذاری
  • 4 پسندیدن
اوپک که در پاسخ به جنگ قیمتی پنج کمپانی نفتی آمریکایی ایجاد شد، در ۶۱امین سال متغیرهای اساسی بازار انرژی تا انتهای ۲۰۲۱ را به روز کرده است. این گزارش نشان می‌دهد علی‌رغم آنکه ایران با رشد چشم‌گیر درآمد نفتی در سال گذشته میلادی همراه شده، اما به شدت از دیگر کشورهای عضو اوپک عقب مانده است. به طور مثال دو همسایه نفتی ایران (عربستان و عراق) در حالی سرمست انباشت درآمدهای نفتی سالانه هستند (به ترتیب ۲۰۲ و ۸۰ میلیارد دلار) که ایران در سال ۲۰۲۱ تنها ۲۵ میلیارد دلار درآمد کسب کرده است. در واقع اگرچه میزان درآمدهای نفتی کشور در این سال رشد بیش از ۳ برابری داشته است، اما ایران نسبت به پیش از تحریم‌ها از رقبای خود در اوپک عقب مانده است. درآمد ۲۵ میلیارد دلاری ایران در سال ۲۰۲۱ بعد از هفت کشور عربستان، عراق، امارات، نیجریه، کویت، آنگولا و حتی لیبی قرار داشته است. این در حالی است که در سال ۲۰۱۷ ایران بعد از عربستان و عراق بیشترین درآمد نفتی را کسب کرده بود.

بورسان : این روزها اقتصاد دنیا به دلیل بحران انرژی با افزایش قیمت‌های تاریخی مواجه شده و همزمان کشورهای عضو اوپک اوضاع مناسبی دارند و از آخرین ایام احتمالی رونق نفت بیشترین استفاده را می‌برند. اخیرا بولتن آماری اوپک (یکی از مهم‌ترین نشریات آماری مربوط به بازار انرژی بولتن آماری اوپک (Organization of the Petroleum Exporting Countries) است که عمدتا داده‌های خود را برای ۱۳ کشور عضو اوپک جمع‌آوری می‌کند) ارقام متغیرهای اساسی بازار انرژی کشورهای عضو اوپک را به روز کرده که در آن حقایق جالب توجهی وجود دارد که در ادامه به آن می‌پردازیم. دلارهای نفتی، هدیه ایران به همسایگان

ارقام اساسی درآمدهای نفتی ایران در سال ۲۰۲۱

در جدول زیر مهم‌ترین متغیرهای اقتصادی کشورهای عضو اوپک را مشاهده می‌کنیم که از جمعیت شروع شده و نهایتا به صادرات گاز طبیعی ختم می‌شود. طبق این جدول، ایران در سال ۲۰۲۱ حدود ۲۵ میلیارد دلار صادرات نفتی داشته که از میان ۱۳ کشور عضو اوپک رتبه هشتم را در اختیار داشته است. این ارقام در حالی است که کشور عربستان در سال ۲۰۲۱ حدود ۲۰۲ و عراق ۸۰ میلیارد دلار صادرات نفتی داشته است. در واقع این دو کشور در یک سال به اندازه کل اقتصاد ایران نفت فروخته‌اند. البته نکته‌ای که در اینجا وجود دارد آن است که اقتصاد ایران طبق جدول زیر حدود ۲۳۰ میلیارد دلار برآورد شده که واضح است کم‌آوردی دارد؛ چرا که نرخ ارز را به همان قیمت ارز آزاد گرفته حال آنکه اقتصاد ایران دارای چند نرخ ارز است و به همین دلیل این داده‌ها قابل مناقشه است.

Loading...
متغیرهای اساسی سال ۲۰۲۱ برای کشورهای عضو اوپک

در ادامه تولید نفت‌خام روزانه ایران را داریم که در سال ۲۰۲۱ حدود ۲.۴ میلیون بشکه در روز بوده که رتبه پنج در میان ۱۳ کشور عضو اوپک را دارد. گزارش سالانه بی‌پی نیز که اخیرا منتشر شده، نشان می‌دهد که ایران که تا پیش از تحریم‌ها چهارمین تولیدکننده بزرگ جهان بوده در سال ۲۰۲۱ با ۳ پله سقوط به رتبه هفتم رسیده است.

به علاوه، میزان تولید گاز ایران در سال ۲۰۲۱ حدود ۳۴ هزار میلیارد متر مکعب بوده که اگر حدود ۱.۶ میلیون ظرفیت پالایشی را به آن اضافه کنیم ابعاد اقتصاد نفتی ایران برآورد خواهد شد. نهایتا ایران در سال ۲۰۲۱ روزانه ۷۶۰ هزار بشکه نفت و ۱۸ میلیارد گاز طبیعی صادر کرده که از این محل صادرات نفتی ایران در سال ۲۰۲۱ بدست آمده است.

اخراج دردناک ایران از بازار انرژی جهان؟

همانطور که در جدول زیر مشاهده می‌کنیم، اقتصاد ایران در سال ۲۰۲۱ از مجموع ۵۶۰ میلیارد درآمد نفتی کشورهای عضو اوپک تنها ۲۵ میلیارد دلار آن را در اختیار داشته است که حدود ۴.۵ درصد می‌شود، در حالی که برای سال ۲۰۱۷ این نسبت نزدیک به ۱۰ درصد بوده است. در واقع ایران سهم درآمدی خود از فروش نفت را از دست داده و نسبت به سایر کشورهای عضو اوپک عقب مانده است. این قضیه در حالی است که کشور عربستان به عنوان یک رقیب دیرینه نفتی ایران، سهم خود را از ۳۱ درصد برای سال ۲۰۱۷ به ۳۶ درصد در سال ۲۰۲۱ رسانده است. نکته جالب توجه اما تغییرات درآمد نفتی ایران طی سال ۲۰۲۰ است که در ادامه به آن می‌پردازیم.

Loading...
درآمد صادرات نفتی اعضای اوپک (میلیون دلار)

تاثیر کرونا بر کمبود کالاهای اساسی در ایران

همانطور که در جدول فوق مشاهده می‌کنیم، ایران در سا ل ۲۰۲۰ تنها حدود ۸ میلیارد دلار درآمد نفتی داشته که رقم بسیار اندکی است. برای آنکه ابعاد این رقم را به درستی درک کنیم، باید به زمستان ۱۳۹۸ برویم که لایحه بودجه ۱۳۹۹ در آن مطرح شد. بنا بر آن لایحه، سهم کالاهای اساسی از درآمدهای نفتی حدود هشت میلیارد دلار بود که باید با نرخ ارز ترجیحی (۴۲۰۰ تومانی) در اختیار واردکننده این کالاها قرار می‌گرفت. در واقع کل درآمد نفتی دولت تنها کفاف هزینه مربوط به کالاهای اساسی را می‌داد و عملا بودجه ۱۳۹۹ از محل درآمد نفتی با کسری عظیمی مواجه بود که بخشی از آن خود را در قالب موج‌های تورمی نشان داد. طبعیتا انتظار می‌رفت با برگشت اقتصاد از کرونا، مقدار حقیقی درآمد نفتی افزایش یابد که به همین دلیل در ۲۰۲۱ درآمد نفتی به حدود ۲۵ میلیارد دلار بازگشت.

آیا سه برابر شدن درآمد نفتی ایران نشانه خوبی است؟

مقایسه درآمد نفتی ایران با همسایه نزدیک آن عراق نیز جالب توجه است. عراق به عنوان کشوری که مداوما درگیر نااطمینانی و جنگ شهری بوده، درآمدهای نفتی قابل توجهی را برای خود بدست آورده است. این کشور در سال ۲۰۱۷ حدود ۶۰ میلیارد دلار درآمد داشته، حال آنکه این رقم در سال ۲۰۱۸ نزدیک ۸۴ میلیارد دلار رسیده است. در سال ۲۰۲۱ نیز تقریبا ۸۰ میلیارد دلار درآمد کسب کرده که بیش از سه برابر درآمد نفتی ایران است. در واقع سه برابر شدن درآمد نفتی ایران از سال ۲۰۲۰ به ۲۰۲۱ را باید در میزان اندک درآمدهای نفتی ایران جستجو کنیم نه چیز دیگری. چرا که ایران اگر چه با رشد ۱۶ میلیارد دلاری درآمدهای نفتی مواجه شده؛ اما عراق و عربستان نیز به ترتیب رشد ۴۰ و ۱۰۰ میلیارد دلاری را تجربه کرده‌اند. عاملی که به خودی خود می‌تواند رشد درآمد نفتی ایران را از یک خبر خوب به خبری نه چندان خوشحال‌کننده تبدیل کند؛ چرا که نشان می‌دهد ایران از بازار نفت جهان کنار رفته و علی رغم تحمل فشارهای اقتصادی در ایران، عایدی فروش‌های گسترده نفت از آن کشورهای عربی می‌شود. اما وضعیت نفت ایران طی زمان چگونه بوده است؟

جایگاه ایران در اوپک به عربستان تقدیم شد؟

در جدول زیر تولید تجمعی نفت ایران را از ابتدای شکل‌گیری اوپک (۱۹۶۰) تا کنون مشاهده می‌کنیم. به عنوان مثال، ایران در یک دهه منتهی به سال ۱۹۷۰ مجموعا ۱۲ میلیارد بشکه نفت فروخته است که در دهه بعد (دهه ۸۰ میلادی) ۱۸ میلیارد دیگر به این رقم اضافه شد. در ده سال منتهی به ۱۹۹۰ میلادی که مصادف بود با جنگ و انقلاب اسلامی (۱۹۷۹) تنها ۱۰ میلیارد بشکه نفت تولید شد تا اینکه نهایتا در ۱۰ ساله منتهی به سال ۲۰۲۱ کلا ۷۷ میلیارد بشکه نفت توسط ایران تولید شده است. ایرانی که در ابتدای شکل‌گیری اوپک سهم ۱۵ درصدی از نفت اوپک داشت با کاهش شدید در سهم خود مواجه شده و تنها حدود ۱۰ درصد از تولید نفت ۱۰ ساله منتهی به ۲۰۲۱ را تامین می‌کند. اگر خودمان را با عربستان مقایسه کنیم (با توجه به اندازه برابر تولید در دهه منتهی به ۱۹۷۰) به شکل واضحی در تولید نفت از عربستان عقب ماندیم به نحوی که عربستان نزدیک ۳۰ درصد نفت اوپک را تامین می‌کند.

Loading...
تولید تجمعی نفت ایران در هر دهه (هزار بشکه)
اخبار مرتبط
پیشنهاد سردبیر