نرخ سود در مرز 21 درصد قرار گرفت

تغییر استراتژی بانک مرکزی در بازار بین بانکی

  • افزودن به علاقه‌مندی‌ها
  • اشتراک‌گذاری
  • 4 پسندیدن
به روز سانی داده‌های بانک مرکزی نشان می‌دهد نرخ سود بین بانکی افزایش اندکی تجربه کرده و نرخ سود عملیات ریپو (وام‌گیری کوتاه‌مدت بانک‌ها از بانک مرکزی) نیز به 19.8 درصد رسیده است. در همین حال هفته گذشته مشخص شد دولت توانسته حدود 7.5 هزار میلیارد تومان (همت) از اوراق خود را به فروش برساند. آیا این دو وضعیت در تناقض هستند؟ چرا علی رغم اینکه نرخ سود بین بانکی افزایش اندکی داشته؛ اما فروش اوراق دولتی همچنان ادامه دارد؟ شواهد نشان می‌دهد بانک مرکزی در دور جدید فروش اوراق بدهی استراتژی انتشار اوراق بدهی با سررسید کوتاه‌مدت را دنبال کرده تا جذابیت فروش اوراق بدهی را بیشتر کند.

بورسان: تحولات بازار بدهی در ایران روزهای اخیر جنبه‌های مهمی گرفته است. از طرفی دولت بعد از دو ماه وقفه مجددا اوراق بدهی را به فروش رسانده که با تقاضای بسیار خوبی، مخصوصا از طرف بازار سرمایه، مواجه شده و از طرفی همچنان موضع خود را در بازار ثانویه عملیات بازار باز تزریق نقدینگی قرار داده است. داده‌ها نیز نشان می‌دهد از 81 همت اسناد خزانه فروخته شده تنها 14 همت آن به پیمانکاران تخصیص داده شده و رقم نهایی نقد شده توسط پیمانکاران معلوم نیست. به همین دلیل در این گزارش به تحولات بازار بدهی پرداخته‌ایم تا تاثیر استراتژی جدید وزارت اقتصاد و بانک مرکزی بر سایر بازارها را دقیق‌تر متوجه شویم.

دولت تا انتهای سال چقدر اوراق دولتی می‌فروشد؟

مصاحبه اخیر رئیس مرکز مدیریت بدهی‌های عمومی و روابط مالی دولت نشان می‌دهد دولت از ابتدای سال تا کنون به صورت میانگین ماهی 7.5 هزار میلیارد اوراق خزانه اسلامی (خرید 58 همت اوراقی که سررسیده شده‌اند) خریده و در طرف دیگر نیز همین میزان اوراق بدهی اسلامی فروخته است (فروش 51 همت اوراق مرابحه و سلف). به علاوه حدود 81 همت نیز اسناد خزانه منتشر شده که تا کنون به پیمانکاران واگذار نشده است که نشان می‌دهد عملا طبق قانون بودجه سقف فروش اوراق بدهی پر شده است. اما گفته می‌شود اجازه انتشار حدود 50 همت اوراق بدهی دیگر توسط شورای هماهنگی اقتصادی داده شده که تا کنون 7.5 همت آن به فروش رفته است. در واقع مصاحبه مذکور نشان می‌دهد تا کنون به اندازه‌ای که منابع مالی توسط دولت از بازار گرفته شده همان میزان نیز اعطا شده است. اما واقعا فروش اوراق بدهی چگونه بر میزان جریان نقدینگی در بازار بین بانکی و بازار سرمایه تاثیر می‌گذارد؟

سیاست‌گذار پولی چگونه نرخ سود را کنترل می‌کند؟

عموما اینطور مطرح می‌شود که فروش اوراق بدهی دولتی یکی از عواملی است که می‌تواند مازاد پول بازرا بین بانکی را جذب کند و از این طریق بر نرخ سود بین بانکی تاثیر بگذارد. اما در نگاهی درست‌تر مدیریت نرخ سود در دو افق زمانی مطرح می‌شود که به همین جهت درک نسبت عملیات بازار باز و نرخ سود بین بانکی واجد اهمیت است. می‌دانیم کنترل تورم از طریق نرخ سود با استفاده از دو ابزار تسهیلات قاعده‌مند (اعطای وام در سقف نرخ دالان و اخذ سپرده در کف نرخ دالان) و عملیات بازار باز (خرید و فروش اوراق بدهی دولتی) انجام می‌گیرد. اما خود عملیات بازار نیز به دو دسته تقسیم می‌شود که نوع اول آن عملیات دائمی بازار باز است که در آن (همچون هفته اخیر که حدود 7.5 همت اوراق توسط دولت به فروش رسید) عملا منابع پولی جدیدی در اختیار دولت قرار می‌گیرد و به وسیله آن بخشی از نقدینگی حاضر در اقتصاد قبض می‌شود و اثر کلی روی ترازنامه بانک مرکزی و شبکه بانکی دارد. به همین دلیل فروش اوراق بدهی توسط دولت در این مرحله قطعا اثر انقباضی روی نهادهای مالی دارد و اساسا این فروش به قصد چنین کاری نیز انجام شده است؛ قرض‌گیری دولت از ملت.

چرا بانک مرکزی اوراق بدهی را فروخت؟

در مقابل عملیات دائمی، عملیات بازار باز موقتی قرار دارد که برای مدیرت ذخایر کوتاه‌مدت بانک‌ها طراحی شده که با استفاده از وام‌دهی به بانک‌ها (عملیات ریپو) یا سپرده‌پذیری از بانک‌ها (عملیات ریپوی معکوس) نقدینگی مورد نیاز بانک‌ها را تامین می‌کنند. توجه به همین تفاوت است که به ما این امکان را می‌دهد تا درک کنیم چرا موضع بانک مرکزی در عملیات اجرایی سیاست پولی تزریق نقدینگی است؛ اما همزمان حدود 7.5 همت اوراق دولتی را به فروش رسانده است. در واقع بانک مرکزی اعتقاد دارد برخی از بانک‌ها که اوراق دولتی کافی در ترازنامه خود دارند نیاز به نقدینگی کوتاه‌مدت دارند و به همین دلیل روزهای دوشنبه برای اعطای منابع به آن‌ها حراج برگزار می‌کند تا در قالب عملیات ریپو و با حداقل نرخ 19.8 درصد به آن‌ها نقدینگی تزریق کند؛ اما برخی دیگر از بانک‌ها مازاد نقدینگی دارند و حتی می‌توانند اوراق دولتی را نیز بخرند. در نتیجه گسترش انجام عملیات بازار باز موقتی یا بازار ثانویه، بر خلاف آنچه در افواه مشهور است کاملا می‌تواند اثر انبساطی داشته باشد، چرا که بانک مرکزی می‌تواند منابع مالی به بانک‌ها اعطا کند. اما به نظر می‌رسد تنها دلیل تقاضای زیاد برای اوراق بدهی در هفته اخیر گسترش بازار ثانویه و افزایش اندک نرخ سود نبوده است.

تغییرات نرخ سود در بازار بین بانکی از ابتدای سال 1400

استراتژی جدید بانک مرکزی

آخرین اطلاعیه بانک مرکزی در مورد انجام حراج اوراق بدهی دولتی نشان می‌دهد از مجموع 7.5 همت اوراق فروش رفته بیشتر از 80 درصد آن توسط بازار سرمایه خریداری شده است. همزمانی خرید اوراق دولتی با رکود نسبی بازار سرمایه برخی گمانه‌زنی‌ها را برای تاثیر این اوراق بر بازار سهام تقویت کرده است. اما واقعیت آن است وزارت اقتصاد در یک اقدام تازه که پیش از آن سابقه نداشت، پنج همت از اوراق بدهی خود را با سررسید نه ماهه منتشر کرده است. طبیعتا خرید اوراق بدهی دولتی با سود بالای 21 درصد برای نهادهایی که باید دارایی‌های کم ریسک در ترازنامه خود داشته باشد، عملا جذاب‌سازی اوراق بدهی است. در واقع سیاست بانک مرکزی در دور جدید انتشار اوراق انتشار اوراق بدهی به نظر بر روی دو پایه استوار است. پایه اول افزایش حجم عملیات بازار ثانویه به نحوی که با فروش اوراق در بازار اولیه، بانک‌ها ساده‌تر بتوانند از بانک‌ مرکزی نقدینگی کوتاه‌مدت جذب کنند و پایه دوم نیز کاهش سررسید یا به عبارتی جذاب کردن اوراق بدهی دولتی برای نهادهایی است که بالقوه تقاضای بیشتری برای دارایی‌های کم ریسک دارند (همچون صندوق‌های درآمد ثابت).

چرا بازار سرمایه خریدار اصلی اوراق بدهی دولتی است؟

طبیعتا این سیاست اگر چه ممکن است در قدم اول به معنای شلیک به بازار سرمایه فهم شود؛ اما در واقعیت از امر مثبتی حکایت می‌کند. اینکه سیاست‌گذار نسبت به دغدغه رکود در بازارهای دیگر هشیار است و به راحتی اجازه افزایش نرخ سود بدون ریسک را نمی‌دهد و به جای آن سعی دارد اولا اوراق اخزا را منتشر نکند (که تاثیر به شدت بیشتری روی افزایش نرخ سود دارد زیرا بازار گردانی مثل بانک مرکزی را ندارد) و ثانیا با اعطای نقدشوندگی بیشتر (گسترش بازار ثانویه عملیات بازار باز) و نیز کاهش سررسید (بازگشت زودتر منابع به خریداران اوراق) کسری بودجه دولت را با کم‌ترین آسیب پوشش دهد. در واقع سیاست‌گذار سعی کرده هم در کوتاه‌مدت و هم در میان‌مدت دغدغه خارج شدن منابع از بازار سهام را به شکلی مدیریت کند.

اخبار مرتبط
پربازدیدهای اخیر
تازه‌ترین‌ها
پیشنهاد سردبیر