بانک مرکزی رشد پایه پولی آذر ماه را 3.6 درصد اعلام کرد

رونمایی رسمی از کانال چاپ پول در دولت سیزدهم

رونمایی رسمی از کانال چاپ پول در دولت سیزدهم
  • افزودن به علاقه‌مندی‌ها
  • اشتراک‌گذاری
  • 3 پسندیدن

بورسان: امروز بانک مرکزی تحلیل خود از تحولات اقتصاد کلان کشور در ماه آذر را ارائه کرد که مهم‌ترین نکته آن افزایش 20 هزار میلیارد تومانی پایه پولی منبعث از فروش اوراق بدهی و اضافه برداشت بانک‌ها از بانک مرکزی بوده است. طبعا در نگاه اول این مساله به معنای تخطی بانک‌ها از سیاست‌های پولی بانک مرکزی شمرده می‌شود؛ اما با نگاهی دقیق‌تر می‌توان نقش دولت در فشار اضافه بر شبکه بانکی و در نتیجه افزایش احتمال تخطی بانک‌ها مشاهده کرد. امری که از شهریور ماه و با فروش شدید اوراق بدهی تداوم یافت و اینک بانک مرکزی نیز نتایج ناگوار رشد مصارف بودجه دولت بدون توجه به منابع مالی آن را مخابره کرده است.

تلخی ماه آخر پاییز در آمارهای پولی

بنا به گزارش بانک مرکزی، آمار نقدینگی تا انتهای اذر 1400 حدود 4430 هزار میلیارد تومان بوده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته 38.7 درصد و نسبت به انتهای اسفند 1399 حدود 25.2 درصد (بدون لحاظ اثر ادغام بانک‌های متعلق به نیروهای مسلح در بانک سپه) رشد داشته است. در مجموع رشد نقدینگی در آذر ماه 2.6 درصد بوده که حدود 110 همت حجم نقدینگی کشور افزوده شده و نکته جالب توجه آن است که پس از پنج ماه مجددا رشد پایه پولی بیشتر از نقدینگی شده است.

پایه پولی در آذر ماه حدود 3.6 درصد رشد داشته و از حدود 539 به 558 همت رسیده که حدود 20 همت به حجم پایه پولی در آذر ماه اضافه شده است. همانطور که در نمودار زیر مشاهده می‌کنیم از مرداد 1400 رشد نقدینگی بیشتر از رشد پایه پولی بوده که این مساله را در رشد شدید ضریب فزاینده خود را نشان داد. اما در ماه اخیر بار دیگر رشد پایه پولی بیشتر از نقدینگی بوده که به همین دلیل ضریب فزاینده نیز اندکی کاهش داشته است. این رشد شدید پایه پولی مجددا نگرانی‌های هفته‌های اخیر مبنی بر رشد شدید پایه پولی را تایید کرد و ماه آخر پاییز را به تلخ‌ترین ماه دولت جدید تبدیل کرد. اما چرا پایه پولی مجددا روند افزایشی پیدا کرده است؟

Loading...
رشد ماهانه نقدینگی و پایه پولی تا انتهای آذر ماه

ممانعت از افزایش نرخ سود عامل اول رشد پایه پولی

بانک مرکزی در دو بخش به رشد شدید پایه پولی اشاره داشته است. بخش اول تحولات نرخ سود بین بانکی بوده که سیاست‌گذار پولی قانع شده با توجه به عدم اجازه افزایش نرخ سود بین بانکی، قانع شده در این بازار دخالت کند: «با توجه به روند کاهنده حجم روزانه معاملات بازار که در پی کاهش منابع در دسترس بانک‌ها (ناشی از شکاف میان جریان درآمدی و هزینه ای دولت و در نتیجه ناترازی ذخایر بانکها) از شهریورماه آغاز شده بود، بانک مرکزی در راستای حمایت از دالان نرخ سود و همچنین جلوگیری از افزایش بی‌رویه نرخ سود بازار، اقدام به انجام عملیات بازار باز در راستای تامین نقدینگی مورد نیاز بانک‌ها کرد.» در واقع سیاست‌گذار پولی با توجه به شناخت خود از ناترازی ذخایر بانک‌ها نتیجه گرفته که بانک‌ها با مشکل نقدینگی مواجه هستند و نیاز به منابع مالی دارند. اما این دخالت بانک مرکزی واجد اثرات پولی بوده به نحوی که خالص سایر اقلام دارایی‌ها و بدهی‌های بانک مرکزی را رشد داده و سهم اصلی در رشد پایه پولی را داشته است. اما دلیل دیگر این عامل به بانک‌ها باز می‌گردد.

بانک‌ها دومین عامل رشد پایه پولی

طبق گفته‌های بانک مرکزی دومین عامل رشد پایه پولی به افزایش خالص بدهی‌های بانک‌ها به بانک مرکزی باز می‌گردد که در آبان‌ماه اصلی‌ترین دلیل رشد پایه پولی بوده؛ اما در ماه دومین عامل افزایش پایه پولی شده است. در باب اینکه آیا افزایش پایه پولی از محل اضافه برداشت بانک‌ها و از محل دخالت بانک مرکزی در بازار اوراق دو عامل مستقلا جدا از هم هستند می‌توان بحث کرد؛ اما واقعیت آن است که به نظر در شرایط فعلی هر دو این عامل تحت تاثیر عامل اساسی یعنی تقاضای شدید منابع از طرف دولت هستند که در این گزارش بانک مرکزی نیز ابعاد دیگری از این تقاضا مورد توجه قرار گرفته است.

سلطه مالی دولت ریشه اساسی کمبود ذخایر بانک‌ها

در این گزارش بانک مرکزی به صورت واضحی گفته است که علی‌رغم اتکا به وثیقه در بازار ثانویه عملیات بازار باز، باز هم از محل دخالت‌های بانک مرکزی در بازار ثانویه، پایه پولی رشد داشته است. این مساله را ما در افزایش شدید حجم معاملات در بازار ثانویه عملیات بازار باز مشاهده کردیم به نحوی که هفته به هفته حجم دخالت بانک مرکزی در این بازار افزایش یافته که معنایی جز انحراف عملیات بازار باز از هدف خود ندارد. انحرافی که از ابتدا توسط بسیاری افراد از جمله رئیس سابق بانک مرکزی نیز مورد تاکید قرار گرفته بود و مقالات زیادی نیز آن را تایید کرده‌اند که در شرایطی که هنوز سلطه مالی دولت وجود دارد اساسا عملیات بازار باز نمی‌تواند مانع رشد پایه پولی در بلندمدت شود.

Loading...
بازار ثانویه عملیات بازار باز

همین واقعیت در مورد بانک‌هایی که نرخ سودهای غیر متعارف می‌دهند نیز وجود دارد. طبعا مثبت شدن انتظارات نسبت به برجام، عدم افزایش شدید بازارهای دارایی از جمله مسکن، بورس، ارز و طلا و نیز کاهش رشد نقطه به نقطه تورم افزایش سود سپرده غیر متعارف توسط بانک‌ها باید ریشه دیگری داشته باشد. این ریشه هر چه که باشد ربطی به بانک‌ها عمیقا مشکل‌دار که بانک مرکزی هیات مدیره آن را عوض کرده است ندارد و عموما به بانک‌ها باز می‌گردد که ربط جدی‌ای با دولت دارند و تقاضای زیادی از سمت دولت و وزارتخانه‌های آن‌ها برای اخذ اعتبار دارند. اما واقعا در چنین شرایطی افزایش نرخ سود بین بانکی مانع افزایش پایه پولی می‌شود؟

آیا افزایش نرخ سود بین بانکی پاسخ مناسبی به چاپ پول است؟

واقعیت آن است که پاسخ به این سوال منفی است. اساسا افزایش نرخ سود بین بانکی در شرایطی که تقاضای شدیدی از طرف دولت برای منابع مالی وجود دارد اصلا منطقی نیست؛ چرا که تقاضای دولت حساسیتی به نرخ ندارد مگر در بازار اولیه اوراق بدهی دولت که اساسا با همین ایده نرخ سود بین بانکی افزایش زیادی را در ماه‌های شهریور و مهر به خود دید تا بخشی از منابع صندوق‌های درآمد ثابت را جذب کند. افزایش نرخ سود بین بانکی تنها کاری که می‌کند هزینه قرض‌گیری برای بانک‌های سالم را افزایش می‌دهد و آن‌ها را ناگزیر به سمت جنگ اخذ سپرده با سودهای بالاتر می‌برد. به نظر می‌رسد کنترل رشد ترازنامه‌ها در حالی برای سیاست‌گذار پولی اولویت دارد که عملا امکان اجرای آن را ندارد، چرا که باز هم پای مالیه بودجه در میان است.

اخبار مرتبط
پیشنهاد سردبیر