جمعیت ایران به سوء برداشت از آمار IMF دامن زد

ایران در رتبه بیستم اقتصاد دنیا قرار دارد؟

ایران در رتبه بیستم اقتصاد دنیا قرار دارد؟
  • افزودن به علاقه‌مندی‌ها
  • اشتراک‌گذاری
  • 5 پسندیدن
اشاره به رتبه بیستم ایران در تولید ناخالص داخلی گمراه‌کننده است؛ کشوری که هجدهمین جمعیت بزرگ دنیاست، از نظر تولید سرانه جایگاه ۸۶ام را دارد. این رتبه که در چند دهه اخیر نزول زیادی هم داشته، نشان می‌دهد درآمد متوسط مردم اکثر کشورها از ایرانیان بهتر است. اشاره صرف به رتبه کل تولید که ناشی از جمعیت بیشتر ایران است، معیار خوبی برای سنجش وضعیت اقتصاد کلان کشورها نیست و به همین دلیل استفاده خام از داده‌های آماری مختلف برای تعیین رتبه اقتصاد ایران اصلا دقیق نخواهد بود.

بورسان: اخیراً برخی رسانه‌ها آماری را منتشر کرده‌اند با عناوینی مانند این که ایران با وجود تحریم‌ها در رتبه بیستم تولید ناخالص داخلی دنیا قرار گرفته است؛ خبری که گویا مدعی است اقتصاد ایران، علی رغم سختی‌هایی که طی سال‌های اخیر احساس کرده‌ایم، هنوز هم جایگاه مهمی در دنیا دارد. اما مساله از آنجا مهم‌تر می‌شود که منبع آمار مذکور نیز صندوق بین‌المللی پول معرفی شده به نحوی که بر این اساس اقتصاد ایران در مقایسه با سایر دنیا چندان وضعیت بدی نیز ندارد. اما مگر می‌شود کسی در سه سال گذشته در ایران زندگی کرده باشد و افت کیفیت زندگی را حس نکرده باشد؟ آمارها باید وسیله‌ای برای نمایش ساده‌شده واقعیت بیرونی باشند، اما هم‌زمان مثل یک شمشیر دولبه می‌مانند که می‌توانند به وسیله‌ای برای گمراه‌کردن تبدیل شوند. در مورد حاضر هم آمار اعلامی برای هدف بدی انتخاب شده است. در این گزارش ایرادات استفاده از این آمار را برمی‌شماریم.

ایران بیستمین اقتصاد بزرگ دنیا؟

طبق آخرین آمار اعلامی صندوق بین‌المللی پول ایران در سال ۲۰۲۰ و نیز ۲۰۲۱ جزء ۲۰ اقتصاد برتر دنیا بوده است. همانطور که در نمودار زیر مشاهده می‌کنیم، اقتصاد ایران برای سال ۲۰۲۰ حدود ۱۳۲۶ میلیارد دلار اندازه داشته است. البته این رقم بیش‌برآوردی دارد؛‌ چرا که نسبت به مساله ارز ۴۲۰۰ در اقتصاد ایران بی‌توجه بوده و به همین دلیل در رتبه‌بندی بانک جهانی ایران چنین رتبه‌ای را ندارد. اینک شواهد نشان می‌دهد صندوق بین‌المللی پول همین رتبه را برای ایران بر اساس شاخص برابری قدرت خرید (PPP) در نظر گرفته است. اما شاخص PPP چیست؟

Loading...
تولید ناخالص ملی ۳۰ اقتصاد بزرگ دنیا (میلیارد دلار)

شاخص برابری قدرت خرید چیست؟

تبدیل ساده تولید ناخالص داخلی با واحد پول داخلی به دلار، به کمک نرخ ارز بازار این مشکل را دارد که عملاً فرض می‌گیرد تمام اجزای تولید کشور در بازار جهانی و با نرخ دلار قابلیت مبادله‌شدن دارند. اما اگر سوال را به این تغییر دهیم که هر کدام از ارزش‌افزوده‌های تولید در داخل ایران، معادلشان در آمریکا چند دلار ارزش دارند، شاخص معقول‌تری برای مقایسه میان کشورها به دست می‌آید. چرا که مثلاً ارزش کار بسیاری مشاغل خدماتی در ایران که طبیعتاً قابل مبادله با یک کشور دیگر نیستند، با نرخ تبدیل ارز، بسیار پایین حساب می‌شوند. در حالی که این خدمات در آمریکا ارزش بسیار بیشتری دارند. استفاده از شاخص برابری قدرت خرید (PPP) باعث می‌شود این موارد در نظر گرفته شوند و در نتیجه مقدار حاصل، نمود بهتری از ارزش کل تولید کشورها باشد. استفاده از شاخص قدرت خرید معمولا برای مقایسه یک سبد در کشورهای مختلف استفاده می‌شود؛ اما در برخی موارد کل اندازه اقتصاد را با این شاخص تخمین می‌زنند تا به نوعی قدرت خرید هر اقتصاد را در مقایسه با کشورهای دیگر بسنجند. اما همانطور که در ادامه خواهیم دید حتی چنین مقایسه‌ای نیز معیار بهتری برای رفاه کشورها نیست و به همین دلیل نباید از رتبه ۲۰ اقتصاد کشور چندان خوشحال باشیم.

مقایسه کشورهایی با جمعیت‌های متفاوت

ایران جمعیت هجدهم دنیا را دارد. ابعاد یک اقتصاد و تولید آن طبیعتاً وابستگی زیادی به جمعیت آن کشور دارد. نمی‌توان لهستان با جمعیت ۳۷ میلیون را با ایران ۸۴ میلیونی مقایسه کرد و خوشحال بود که یک رتبه از ایران پایین‌تر است! تولید ناخالص داخلی نزدیک به لهستان به این معناست که هر لهستانی به طور متوسط به اندازه بیش از ۲ ایرانی درآمد و رفاه دارد. آیا این خبر خوبی است که با چاشنی عبارت «با وجود تحریم‌ها» گفته شود؟

به همین خاطر است که شاخص‌هایی مثل تولید ناخالص داخلی را تقسیم بر جمعیت هر کشور می‌کنند و در نتیجه حالت «سرانه» آن را به عنوان یک شاخص بسیار ساده رفاه استفاده می‌کنند. این شاخص هم البته شاخص کاملی نیست و نقص‌های خود را دارد اما احتمالاً بهترین شاخص خلاصه و مفید از وضعیت کلی اقتصاد یک کشور است.

از کجا به کجا رسیده‌ایم؟

ایران با داشتن جمعیتی برابر با ۱.۱ درصد از دنیا، حدود یک درصد از ارزش افزوده دنیا را تولید می‌کند. همانطور که نمودار زیر نشان می‌دهد حتی با معیارقراردادن تولید ناخالص داخلی، سهم ایران نسبت به کل دنیا در چهل سال اخیر کاهشی بوده است و به ویژه در دهه اخیر، در حدود یک درصد قرار گرفته و ثابت مانده است. در دهه نود شمسی که اقتصاد ایران مدام درجا زده و رشد ناچیزی داشته است، جهان در حال رشد بوده است. به بیان دیگر در این دهه گمشده، اقتصاد ایران بیش از قبل از قافله رشد جهانی عقب مانده و نزول کرده است.

Loading...
سهم اقتصاد ایران از اقتصاد دنیا (درصد) تا سال ۲۰۲۲

رتبه ایران از نظر تولید ناخالص داخلی سرانه چگونه است؟

نمودار زیر روند رتبه ایران را از نظر تولید ناخالص داخلی و سرانه آن (هر دو تعدیل‌شده با شاخص برابری قدرت خرید) نشان می‌دهد. بر اساس داده‌های صندوق بین‌المللی پول، در حالی رتبه ایران از نظر تولید ناخالص داخلی بیستم است که تولید ناخالص داخلی به ازای هر نفر، ایران را در رتبه ۸۲ جهان قرار می‌دهد!

به لحاظ تولید ناخالص داخلی، رتبه ایران از ۱۹۸۰ تا کنون، از ۱۴ به ۲۰ رسیده و در این بازه تولید ناخالص داخلی سرانه از ۴۶ به ۸۲ افزایش یافته است.

Loading...
رتبه ایران بر اساس تولید ناخالص داخلی و تولید ناخالص داخلی سرانه (تولید تقسیم بر جمعیت) در دنیا تا سال ۲۰۲۱

بنابراین استناد برخی رسانه‌ها به رتبه تولید ناخالص داخلی ایران در جهت عدم اثرگذاری تحریم‌ها، از چند جهت گمراه‌کننده است؛ از طرفی شاخص مناسب سنجش رفاه و وضعیت کلی اقتصاد هر کشور، سرانه‌شده تولید ناخالص داخلی است که در واقع درآمد کل را با جمعیت تعدیل می‌کند. از طرف دیگر مشاهده روند طی‌شده رتبه ایران نشان می‌دهد حتی با معیار تولید ناخالص داخلی کل هم وضعیت ایران نزولی بوده و اکنون کمتر از یک درصد از ارزش افزوده ایجادشده در دنیا، سالانه در ایران تولید می‌شود. در نهایت با درنظرگرفتن رتبه ایران بر اساس تولید ناخالص داخلی سرانه که برابر با ۸۲ است، مشخص می‌شود که جایگاه رفاه ایرانیان نسبت به وضعیت اکثر کشورهای جهان بسیار پایین‌تر است. اگر به تجربه‌های روزمره مردم هم رجوع کنیم، متوجه خواهیم شد که این رتبه و این شاخص به احساس مردم نسبت به اقتصادی که در آن زندگی می‌کنند بسیار نزدیک‌تر است.

اخبار مرتبط
پیشنهاد سردبیر