دولت در مظان اتهام

بورس گاز ارزان می‌خواهد یا گران؟

  • افزودن به علاقه‌مندی‌ها
  • اشتراک‌گذاری
  • 2 پسندیدن
شما به عنوان یک سهامدار، گاز را با چه قیمتی برای شرکت پتروشیمی و فولادی خود می‌خواهید؟ شما به عنوان یک شهروند ایرانی که مالک واقعی گاز به عنوان یک ثروت ملی هستید با چه قیمتی حاضر به فروش این دارایی خود هستید؟ برخلاف گذشته بورسی‌ها خواستار گاز ارزان برای صنایع نیستند و البته که نسبت به گران‌فروشی گاز به صنایع نیز اعتراض می‌کنند. بورس صرفا خواستار قیمت منطقی برای گاز و انرژی است که تعیین این قیمت در صلاحیت دولت نیست.

بورسان - سلیمان کرمی: در ده سال گذشته زمانی گاز را خیلی ارزان خطاب کردند و در ادامه شاهد تصمیم‌گیری برای جهش قیمت گاز در أواخر سال ۹۲ بودیم و از این ناحیه به بورس ضربه وارد شد. در ادامه نیز برای خوراک پتروشیمی‌ها فرمولی تعیین شد که حالا مورد اعتراض بورسی‌ها واقع شده و زیان‌ده شدن برخی از صنایع را حتی محتمل‌تر ساخته است. آن‌چه مشخص است قیمت منطقی گاز از دولت و قیمت‌گذاری دستوری به دست نمی‌آید. قیمت را باید بازار تعیین کند. تحلیلگران بورسی خواهان این هستند که کل گاز تولیدی کشور در بازاری عرضه و کشف قیمت شود هر قیمتی برای گاز به دست آمد همان را مبنای قیمت صنایع و مصارف خانگی قرار دهید. فعالان بورس تهران نیز به خوبی متوجه شده‌اند که نباید نسبت به رانت انرژی دل بست و اما نسبت به رویه قیمت‌گذاری نه‌تنها در بازار انرژی بلکه در تمام اقتصاد کشور اعتراض دارند. جان کلام در این جمله خلاصه می‌شود که دولت چه از نظر تجربه چندین دهه اخیر اقتصاد ایران و چه از تجربه جهانی و علم اقتصاد به هیچ عنوان صلاحیت تعیین قیمت در بازار را ندارد و باید رویه کشف قیمت به بازار سپرده شود.

گاز ارزان و رانت برای صنعت

در سال‌های نخست دهه ۹۰ قیمت گاز پتروشیمی در حالی با قیمت ثابت ۸۰ تومان به شرکت‌های پتروشیمی داده می‌شد که با جهش نرخ دلار در اقتصاد ایران شاهد پرواز سودآوری این شرکت‌ها بودیم که اثرات آن در معاملات سهام نیز مشاهده شد. در اواخر سال ۹۲ بود که رانت سنگین خوراک پتروشیمی‌ها مورد بحث قرار گرفت. دولت متهم به ارزان‌فروشی گاز به شرکت‌های پتروشیمی و صنعت بود و اتهام رانت‌پاشی را متوجه دولت و دولتمردان ساخت. در همان دوره بود که ناگهان نمایندگان مجلس، بورس تهران را غافلگیر کردند و قیمت گاز را تا ۵ برابر افزایش دادند. البته پس از جدال‌های فراوان قیمت گاز با فرمول پیشنهادی وزارت نفت، تابعی از هاب‌های خارجی و همچنین قیمت مصرف، صادرات و واردات داخلی، جایگزین شد.

گاز گران و اعتراض سهامداران

در سال‌های گذشته چون قیمت گاز خوراک پتروشیمی‌ها در سطوح نسبتا منطقی قرار داشت (عموما کمتر از ۱۰ سنت بر متر مکعب)، کمتر به فرمول تعیین قیمت گاز اعتراض می‌شد. البته در همان روزهای نخست نیز به گاز ۸ سنتی که از فرمول گاز به دست می‌آمد اعتراضاتی مطرح بود. تحلیلگران بورسی بر این نکته تاکید داشتند که قیمت گاز در ایران به عنوان دارنده ذخایر عظیم گازی نباید تابعی از قیمت هاب‌های اروپایی باشد که واردکننده گاز هستند. این موضوع در ماه‌های گذشته بیش از قبل خود را نشان داد. علت این موضوع نیز جهش قیمت گاز در بازار جهانی بود.

حالا نیز خبر رسیده است که قرار است قیمت گاز فولادی‌ها نیز مطابق با قیمت خوراک پتروشیمی محاسبه شود. همین موضوع باعث شده که موضوع غیرواقعی بودن و گران‌بودن گاز بیش از همیشه مطرح شود. اتهام گران‌فروشی گاز به دولت مطرح است و این موضوع خشم بورسی‌ها را بیش از قبل نسبت به فرمول من‌درآوردی وزارت نفت برانگیخته است. محاسبات اولیه نشان می‌دهد که با افزایش قیمت گاز مصرفی فولادی‌ها (۳۰ درصد خوراک پتروشیمی) تا قیمت خوراک هزینه تولید هر تن شمش فولادی می‌تواند تا یک میلیون تومان افزایش یابد. با توجه به قیمت‌های کنونی اثر حدود ۸ درصد منفی را از این ناحیه بر حاشیه سود ناخالص تولید شمش فولادی خواهد داشت.

اما نگرانی بیشتر آن‌جاست که احتمال دارد که این افزایش قیمت به برق نیز کشیده شود و از این محل نیز ممکن است تا یک و نیم میلیون تومان به هزینه‌های تولید فولاد بر هر تن افزوده شود و از این ناحیه نیز تا بیش از ۱۰ درصد اثر منفی بر حاشیه سود فولادی‌ها داشته باشد. طبیعی است که در چنین وضعیتی که زیان‌های سنگینی به سهام‌داران وارد شده، اعتراضات بیشتری به فرمول تعیین قیمت گاز شاهد باشیم.

قحطی گاز در مخزن

حالا مشکل اصلی اینجاست که در ماه‌های آینده احتمالا گازی وجود ندارد که ارزان باشد یا گران. سیستم قیمت‌گذاری دستوری دولت باعث شده که ما در همان جاهایی که در جهان مزیت داریم با مشکل قحطی مواجه شویم. بازار انرژی شامل برق و گاز برای ایران حکم همین مزیت را دارد. قطعی برق در تابستان یا قطعی احتمالی گاز در زمستان را تنها باید ناشی از همین نگاه دولتی نسبت به اقتصاد دانست.

نه گاز ارزان نه گاز گران

به نظر می‌رسد اعتراض بورسی‌ها نسبت به تعیین قیمت گاز چندان هم بیراه نیست. چرا باید قیمت گاز داخل ایران برای صنایع تابعی از قیمت گاز هاب‌های اروپایی باشد. اروپا واردکننده گاز از سایر کشورها مانند روسیه و آمریکا است. چرا باید هزینه حمل گاز تا اروپا در تعیین قیمت گاز مصرفی صنایع داخل ایران که خود تولیدکننده گاز است لحاظ شود. البته هدف برداشت اشتباه از تعریف مزیت نسبی نیست. زیرا مزیت نسبی برای صنایع داخل ایران وجود گاز بوده و نه ارزان‌فروشی آن. اما اگر دولت گاز را به صورت دستوری گران به واحدهای صنعتی بفروشد دیگر این مزیت وجود نخواد داشت. مطالبه گاز ارزان و رانت نیز کاملا از مدار خواسته‌ها خارج شده است.

باید بازاری برای گاز میان فروشندگان (شهروندان ایرانی) و خریداران (مصارف مختلف مانند خانگی یا صنعتی) شکل بگیرد. تنها راه‌حل عبور از بن‌بست کنونی اقتصاد استفاده از همین شیوه در کل اقتصاد کشور است. همان‌طور که اشاره شد در این میان صاحبان گاز (شهروندان ایرانی) هستند باید تصمیم بگیرند که با چه قیمتی حاضرند گاز را به فروش برسانند. اما دولت باد خالت در قیمت‌گذاری گاز متهم به گران‌فروشی یا ارزان‌فروشی می‌شود. دراین جاست که کارشناسان عنوان می‌کنند بهترین راه‌حل همان تشکیل بازار و بورس برای کل گاز تولیدی ایران است.

بازار برای قیمت تصمیم بگیرد؛ دولت قیمت را به بازار واگذار کند

در مکانیزم بازار است که فروشنده و خریدار بر اساس منفعت خود دست به معامله می‌زند. در مرحله نخست باید گام بلندی به سمت تشکیل یک بازار گاز در ایران به عنوان دارنده دومین ذخایر گازی جهان برداشته شود. سایر موارد مانند هزینه اضافی تحمیلی به خانوار ناشی از رشد قیمت گاز یا انرژی را می‌توان با روش‌های غیررانتی مانند یارانه مستقیم مدیریت کرد. حذف نامعادله قیمت گاز در کشور با تشکیل بازار می‌تواند مقدمه خوبی برای حذف قیمت‌گذاری دستوری در کل اقتصاد کشور باشد. واقعیت این است ما نیز نمی‌دانیم که قیمت کنونی گاز ارزان است یا گران باید بازار در این خصوص تصمیم بگیرد. این‌که قیمت گاز در بازار چند خواهد بود ما را به توهم فرمول‌گذاربرای تعیین قیمت مشابه دولت می‌رساند.

اخبار مرتبط
پربازدیدهای اخیر
تازه‌ترین‌ها
پیشنهاد سردبیر