شناسایی پنج منبع تامین مالی طالبان: از تجارت مرگ تا اخاذی

اقتصاد طالبان چگونه کار می‌کند؟

اقتصاد طالبان چگونه کار می‌کند؟
  • افزودن به علاقه‌مندی‌ها
  • اشتراک‌گذاری
  • 3 پسندیدن

بورسان-امیر شاملویی: چند روزی است که از قدرت‌گرفتن طالبان در افغانستان می‌گذرد و هنوز عده زیادی شگفت‌زده هستند که چطور گروهی نه چندان بزرگ با تجهیزات نه چندان پیشرفته، موفق شدند در فاصله کمی شهرها را یکی پس از دیگری فتح کنند. تصور عمومی از طالبان گروهی افراط‌گرا است که بسیار ساده زندگی می‌کنند. اما صرف نظر از زندگی ساده، تهیه سلاح و مقاومت در برابر نیروهای دولتی، در دو دهه اخیر نیازمند منابع مالی است. این گروه چطور تامین مالی می‌شود و از چه ‌راه‌هایی درآمد کسب می‌کند؟

درآمد یک سال طالبان چقدر است؟

بر اساس گزارش شورای امنیت سازمان مل متحد، منابع اصلی درآمدی طالبان بیشتر «فعالیت‌های مجرمانه» هستند که شامل قاچاق مواد مخدر، کشت خشخاش، اخاذی، بهره‌برداری از معادن و درآمدهای مالیاتی اخذ شده از مناطق تحت کنترل این گروه می‌شوند. کمک‌های اهدایی از سوی اشخاص ثروتمند و شبکه‌ای از بنیادهای مختلف نیز بخش مهمی از درآمدهای طالبان را تشکیل می‌دهند. هرچند تخمین دقیق اعداد و ارقام درآمدی این گروه دشوار است، اما به نظر می‌رسد طالبان سالانه بین 300 میلیون تا 1.6 میلیارد دلار درآمد داشته باشد. عددی که در گزارش‌های محرمانه ناتو نقل شده و در برخی رسانه‌ها بازتاب یافته، نشان می‌دهد در سال مالی منتهی به مارس 2020، درآمد این گروه به 1.6 میلیارد دلار رسیده است. این در حالی است که بودجه دولت افغانستان حدود 5.5 میلیارد دلار است و تنها 2 درصد از آن صرف مخارج دفاعی می‌شود.

معادن، بزرگترین منبع درآمدی طالبان

خاک افغانستان معادن غنی زیادی دارد که بسیاری از آنها به دلیل درگیری‌های سال‌های اخیر همچنان کشف نشده یا زیر ظرفیت باقی مانده‌اند. معادن مس و لیتیوم از جمله منابع غنی افغانستان هستند و سنگ آهن، مرمر، طلا و روی نیز در این کشور یافت می‌شوند. معدن بیشترین سهم را در درآمدزایی طالبان داشته است. ماجرا از این قرار است که شرکت‌های کوچک و بزرگ معدنی برای آن که بتوانند در مناطق تحت تسلط طالبان کار کنند، باید به آنان پول پرداخت می‌کردند. برآوردهای شورای امنیت سازمان ملل نشان می‌دهد که در سال 2020 درآمد ناشی از بخش معدن برای طالبان قریب به 464 میلیون دلار بوده است. در گزارشی که دو ماه پیش منتشر شد، مقامات افغانستانی گزارش کرده بودند که تنها بر 281 منطقه معدنی که در 16 ولایت قرار گرفته بودند، کنترل دارند. 148 منطقه در اختیار جنگ‌سالاران محلی در 12 ولایت بود و طالبان نیز روی 280 منطقه باقی مانده در 26 ولایت تسلط داشتند. البته هیچ داده‌ای در خصوص تعداد معادن عملیاتی در این مناطق در دسترس نیست. در سال 2016 درآمدهای طالبان از معادن تنها 35 میلیون دلار بود.

تجارت تریاک، درآمد سنتی طالبان

کشت خشخاش و تجارت تریاک دومین منبع درآمدی مهم طالبان است. براساس گزارش دفتر مقابله با مواد مخدر سازمان ملل متحد، در فاصله سال‌های 2015 تا 2020 افغانستان حدود 84 درصد از کل تریاک جهان را تولید کرده است. همین موضوع، این کشور را برای تمام دنیا و به خصوص اروپا مهم‌ کرده است. طالبان به تازگی وعده داده است که جلوی کشت و تجارت این ماده مخدر را خواهد گرفت. کاری که قبلا نیز از عهده آن برآمده است. با وجود آن که تجارت تریاک و کشت خشخاش از جمله منابع تامین مالی این گروه محسوب شده و می‌شود، در سال 2001 و پیش از حمله آمریکا به افغانستان، طالبان به شدت کشت خشخاش را در این کشور کاهش داد. این اقدام بیشتر به منظور آن بود تا مذاکره با جهان راحت‌تر صورت گرفته و امکان دسترسی آنان به کمک‌های بین‌المللی فراهم شود. اما این اقدام پس از حملات 11 سپتامبر 2001 و حمله آمریکا بی‌نتیجه باقی ماند. از آن زمان به بعد و با فروکش کردن آتش جنگ، سطح کشت خشخاش و تولید تریاک در افغانستان بار دیگر افزایش یافته است. ادعای طالبان برای کنترل تجارت تریاک در حالی صورت می‌گیرد که آنها در یک سال اخیر بسیار از تجارت این محصول منتفع شده‌اند. از سوی دیگر، افت شدید عرضه در یک بازه کوتاه ممکن است پیامدهایی همراه داشته باشد که به این دو مورد اشاره می‌کنیم.

Loading...

منبع: UNODC

سودآوری از تجارت مرگ

طالبان در شرایطی وعده می‌دهند تجارت تریاک را متوقف خواهند کرد که سطح زیرکشت این محصول در سال 2020 نسبت به سال 2019 افزایش 37 درصدی داشته است. در سال 2020 کشت خشخاش به خصوص در مناطق تحت تسلط این گروه افزایش یافت تا راهی برای درآمدزایی آنان و مقابله با نیروهای دولتی باشد. یکی از برآوردهایی که در این خصوص انجام شده حاکی از آن است که در سال 2020 این محصول برای طالبان قریب به 460 میلیون دلار درآمدزایی داشته است. برآورد ناتو نیز از درآمد مربوط به تجارت تریاک برای طالبان رقم 416 میلیون دلار را نشان می‌دهد. علاوه بر این، به نظر نمی‌رسد حتی در ایام شیوع کرونا، قاچاق مواد مخدر از افغانستان تاثیر زیادی دیده باشد. میزان کشف هروئین افغانستان در آذربایجان در سال 2020 به 2240 کیلو رسیده که در مقایسه با سال 2019 که 802 کیلوگرم بود، افزایش یافته است. به همین ترتیب میزان کشف متامفتامین در کشورهای همسایه افغانستان حاکی از این هستند که تولید مواد مخدر در افغانستان در طول پاندمی کرونا ثابت مانده است.

تیغ دو لبه روی خشخاش

اما این اقدام طالبان در صورتی که عملی هم شود، در کوتاه‌مدت می‌تواند یک اثر جانبی هم داشته باشد. اگر اقدامات طالبان مانند سال 2001 و پیش از حمله آمریکا باشد، عرضه تریاک به نحو چشمگیری در سراسر جهان کاهش می‌یابد. این موضوع قیمت تریاک را در جهان به شدت افزایش خواهد داد. با وجود آن که این اتفاق مثبت به نظر می‌رسد و در بلندمدت احتمالا مزایای خوبی دارد، در کوتاه‌مدت می‌تواند نگرانی‌هایی در خصوص استفاده از سایر مواد مخدر را در پی داشته باشد. سال 2001 که طالبان اقداماتی در خصوص از بین بردن مزارع خشخاش انجام داد، قیمت هر کیلو تریاک به یکباره و در مدت یک سال بیش از سه برابر شد. این افزایش یکباره در کوتاه‌مدت می‌تواند آثار سویی در جامعه ایران داشته باشد.

Loading...

منبع: UNODC

اخاذی و مالیات‌ستانی

یکی از تاکتیک‌های جدید طالبان که با استفاده از کنترل سرزمین‌های بیشتر اعمال شده این است که از خدمات زیرساخت عمومی مانند ساخت جاده، مخابرات و حمل و نقل جاده‌ای مبالغی را اخذ کنند. یکی دیگر از این گونه اقدامات مالیات‌های تردد در ایست بازرسی‌های بین راهی است. کنترل راه‌های ارتباطی کلیدی در حالی که منابع پولی خوبی برای آنها ایجاد می‌کرد، از انتقال آزادانه نیروهای افغان نیز جلوگیری می‌کرد.

همگام با بزرگ‌تر شدن مناطق تحت تسلط طالبان، درآمدهای مالیاتی آنان نیز افزایش پیدا کرده است. کشاورزان افغان هم باید «عشر» یا به عبارتی 10 درصد از میزان برداشت خود را مالیات بدهند و اضافه بر آن 2.5 درصد مالیات بر ثروت بپردازند. گزارش ناتو مجموع این مالیات‌ها یا به عبارت دیگر اخاذی‌ها را سالانه حدود 160 میلیون دلار ارزیابی کرده است. درآمد ناشی از املاک طالبان در پاکستان، افغانستان و برخی کشورهای دیگر نیز به 80 میلیون دلار می‌رسد.

کمک‌های مالی افراد

بر اساس گزارش مرکز تحقیقات و مطالعات سیاست‌گذاری افغانستان کمک‌های اهدایی به طالبان سالانه 150 تا 200 میلیون دلار است که عمدتا از کشورهای حاشیه خلیج فارس صورت می‌گیرد. 60 میلیون دلار دیگر نیز سالانه از شهروندانی در پاکستان، عربستان سعودی و برخی کشورهای دیگر پرداخت می‌شود. علاوه بر این برخی از منابع از کمک برخی دولت‌ها به طالبان حکایت دارند.

واردات و صادرات

بر اساس گزارش شورای سازمان ملل متحد، طالبان اقدام به واردات و صادرات کالاها نیز می‌کند. این کار تا حدودی به منظور پولشویی صورت می‌گیرد. تخمین زده می‌شود که میزان درآمد خالص طالبان از صادرات به 240 میلیون دلار می‌رسد. البته این عدد و رقم با صادرات خشخاش و برخی مواد معدنی که در بالا اشاره کردیم، همپوشانی دارد. علاوه بر این، پس از این که طالبان برخی از گذرگاه‌های مرزی را گرفتند، تعرفه‌هایی برای واردات کالا به داخل افغانستان در نظر گرفتند. این منبع درآمدی نیز پنجمین راه تامین مالی آنان است.

اخبار مرتبط
پیشنهاد سردبیر