بررسی بورسان از مخارج و درآمد خانوار در سال 1399

خرج ثروتمندان ایرانی معادل چند سال کار قشر متوسط است؟

  • افزودن به علاقه‌مندی‌ها
  • اشتراک‌گذاری
  • 5 پسندیدن
با چه معیاری می‌توان درآمد و هزینه خود را با سایر افراد جامعه مقایسه کرد؟ در واقع، یکی از سوالاتی که برای هر فرد ممکن است پیش بیاید آن است که میزان درآمد و هزینه خود را باید با چه افرادی مقایسه کند؟ داده‌های آمارگیری هزینه و درآمد خانوار چنین امکانی را در خود دارند و نتایج نشان می‌دهد هر فرد ایرانی در پایین‌ترین دهک ماهی 400 هزار تومان هزینه می‌کند و همین رقم برای مرفه‌ترین دهک حدود 6.16 میلیون تومان بوده که نشان از شکاف 16 برابری میان این دو دهک دارد. از طرفی داده‌ها نشان می‌دهد درآمد ماهانه هر ایرانی به صورت میانگین در سال گذشته یک میلیون و 830 هزار تومان بوده که این رقم برای پایین‌ترین دهک حدود 750 هزار تومان و برای بالاترین دهک ماهی 6 میلیون تومان بوده است که البته در این مورد هم درآمد ناشی از عایدی سرمایه‌ای (مثلا یک ماشین در سال 1397 تا 1399 ممکن است سه برابر شده باشد) دیده نشده و اختلاف درآمدی دهک بالا و پایین قطعا بیشتر از ارقام فوق است.

بورسان: وضعیت رفاهی سال 1399 از جهاتی بسیار مهم‌ است چرا که سال گذشته واقعا سال خاصی بود. کرونا تا مغز استخوان اقتصاد نفوذ کرده بود و میانه 1399 نیز یک شوک ارزی دیگر به اقتصاد تحمیل شد که به خودی خود آثار شدیدی روی قیمت‌ها و مخصوصا انتظارات تورمی داشت. از طرفی، در نتیجه تحریم و کاهش قیمت نفت، منابع نفتی به کم‌ترین میزان خود رسیده بود و حتی به منابع دلاری نیز دسترسی وجود نداشت و در نتیجه انحرافات بودجه‌ای دولتی که در اواخر عمر خود بود سال 1399 را سال خاصی برای ایرانیان کرده بود. در نتیجه بررسی مقادیر هزینه و درآمد خانوارهای ایرانی در سال 1399 بیش از هر موقع دیگر به ما کمک خواهد کرد تا حس بهتری نسبت به مبالغ مورد نیاز خانوارها پیدا کنیم.

در این گزارش با استفاده از داده‌های هزینه و درآمد مرکز آمار به بررسی وضعیت درآمد و هزینه خانوارهای ایرانی در سال 1399 پرداخته‌ایم. معمولا برای مقایسه درآمدها و هزینه‌های افراد مختلف جامعه سعی می‌کنند که با استفاده از یک معیار مشخص افراد جامعه را به ده دسته تقسیم می‌کنند که هر دهک یک‌ دهم جمعیت ایران را در بر می‌گیرد. اینکه این معیار هزینه‌ها باشد یا درآمد همیشه محل سوال بوده و به همین دلیل ابتدا به برخی از موارد مهم تقسیم‌بندی افراد جامعه اشاره می‌کنیم.

چگونه افراد جامعه را از نظر رفاهی دسته‌بندی کنیم؟

بخش هزینه‌های پرسشنامه آمارگیری هزینه و درآمد خانوار شامل ۱۴ بخش است که هزینه‌های مربوط به خوراکی‌ها، دخانیات، پوشاک و کفش، مسکن، آموزش، بهداشت و درمان، لوازم خانگی، حمل‌ونقل، ارتباطات، تفریحات، هتل و رستوران، کالاها و خدمات متفرقه، کالاهای بادوام و انتقالات و در نهایت سرمایه‌گذاری را به ریزترین تفکیک از سرپرست خانوار می‌پرسد. برای دهک‌بندی خانوارها می‌توان از کل این هزینه‌ها استفاده کرد. اما در بسیاری پژوهش‌ها بخش هزینه‌های سرمایه‌گذاری (خرید سهام یا سکه طلا مثلا) و بعضاً بخش کالاهای بادوام (یخچال، تلویزیون و...) در نظر گرفته نمی‌شوند. به هر حال عدم استفاده از هزینه‌های این دو بخش باعث می‌شود تمرکز بیشتر روی هزینه‌های جاری خانوار روی کالاهای بی‌دوام باشد و هزینه‌های بزرگ و ناگهانی در آن دو بخش تغییرات زیادی ایجاد نکنند.

خانواده هزینه‌ها را کم‌تر می‌کند

نکته دیگری که وجود دارد این است که می‌توان مقدار هزینه‌های خانوار را سرانه کرد تا تأثیر تعداد نفرات آن روی مخارج کل از بین برود. حتماً قبول دارید که میان وضعیت رفاهی یک خانوار تک‌نفره (مثلاً یک فرد مجرد که تنها زندگی می‌کند) که ماهی ده میلیون تومان درآمد دارد با خانواری پنج‌ نفره که فقط سرپرست آن شاغل است و کلاً ده میلیون‌ تومان درآمد ماهانه دارد، تفاوت بسیار است! اما تقسیم مخارج هر خانوار بر تعداد اعضایش نیز رفاه سرانه را چندان درست نشان نمی‌دهد؛ چرا که برای مثال مخارج مربوط به مسکن و برق و آب برای یک خانوار پنج‌ نفره، پنج‌ برابر خانوار یک نفره نیست. همچنین هزینه‌های رفاه کودکان و بزرگسالان متفاوت است. پس هزینه‌ها کمتر از نسبت افراد اضافه‌‌شده بالا می‌روند. یک روش ساده در محاسبات این است که برای سرانه‌ کردن هزینه‌ها، سرپرست خانوار ۱ نفر، سایر بزرگسالان هر کدام ۰.۷ نفر و هر کودک ۰.۵ نفر در نظر گرفته شود.

در سال 1399 هر ایرانی چقدر هزینه کرده است؟

ما در اینجا دهک‌بندی را طبق هزینه سرانه خانوار (شامل تمام هزینه‌ها به جز هزینه سرمایه‌گذاری) انجام می‌دهیم و همانطور که جدول زیر نشان می‌دهد، اگر هزینه سرانه یک خانوار در ماه بیشتر از دوازده میلیون تومان باشد، آن خانوار را طبق معیار یادشده می‌توان جزو دهک ده دانست. همچنین سرانه هزینه‌های خالص خانوارها (بدون احتساب سرمایه‌گذاری) در دهک اول به طور میانگین حدود پنج میلیون تومان است؛ یعنی یک فرد در پایین‌ترین دهک جامعه ماهی کم‌تر از 500 هزار تومان هزینه می‌کند و همین رقم برای یک فرد در دهک دهم بیش از شش میلیون تومان است.

اگر هزینه یک سال دهک دهم، یا همان ثروتمندترین قشر ایرانی را به طور متوسط در نظر بگیریم حدود ۷۵ میلیون تومان در سال است که تقریبا معادل درآمد ۳.۵ سال کار متوسط ایرانیان است، رقمی که نشان‌دهنده شکاف عمیق رفاهی میان ایرانیان است.

توجه کنیم اگر چه هزینه بیشتر معمولا خوب جلوه نمی‌کند؛ اما در سطح کلی هزینه بیشتر معادل با رفاه بیشتر است که ارقام فوق به معنی آن است که شکاف 16 برابری میان رفاه دهک‌های ایرانیان وجود دارد. به علاوه، این ارقام برای یک فرد ساکن تهران یا شهرهای بزرگ می‌تواند تعجب‌آور باشد، اما باید توجه داشت که هزینه‌های کالاها و خدمات در شهرهای کوچک‌تر و روستاها با این مناطق متفاوت است. برای نمونه، هزینه بسیار متفاوت مسکن و حمل‌ونقل میان تهران و شهرهای کوچک می‌تواند باعث شود که تصورها از هزینه‌های نسبی هر دهک فرق کند. به هر صورت محاسبات ما برای کل ایران انجام شده است و میانگینی از وضعیت کل کشور را نمایش می‌دهد.

هزینه سرانه هر ایرانی در سال 1399

در سال 1399 هر ایرانی چقدر درآمد کسب کرده است؟

آمارگیری مرکز آمار در بخش ابتدایی خود خصوصیات اجتماعی خانوار مثل تحصیلات و سن و غیره را می‌پرسد، در بخش دوم مشخصات محل سکونت را و سپس در بخش سوم به هزینه‌ها می‌پردازد. در نهایت بخش چهارم این پرسشنامه به درآمدهای پولی خانوار مربوط است. البته دقت بخش درآمدی کمتر از بخش هزینه‌هاست ؛ این درآمدها از طریق مشاغل مزد و حقوق‌بگیری، مشاغل آزاد، روش‌های متفرقه مثل کمک مؤسسات خیریه و در نهایت یارانه نقدی حاصل می‌شوند.

اما درآمدهای پولی تنها درآمدهای خانوار از کار کردن نیست. برای مثال ممکن است یک کارمند دولت در قبال خدمات خود، مسکن دریافت کرده باشد، یا کارکنان یک کارخانه، برخی مواد غذایی را به واسطه اشتغالشان در آنجا دریافت کنند. در هر صورت دریافت یک کالا یا خدمات که فرد در ازای کارش انجام می‌دهد (چه در بخش خصوصی چه دولتی، چه کار آزاد کشاورزی یا غیر آن) یک نوع درآمد حاصل از کار است که لازم است در محاسبات در نظر گرفته شود.

درآمد سرانه هر ایرانی در سال 1399

طبق همان دهک‌بندی پیشین بر حسب هزینه‌ها، وضعیت درآمد سرانه خانوارهای هر دهک را در جدول فوق مشاهده می‌کنیم. برای یک خانوار میانگین در دهک پنج، به صورت سرانه کمتر از پنج میلیون تومان به صورت غیرپولی و ۱۷ میلیون تومان به صورت پولی درآمد در هر سال حاصل می‌شود. یعنی یک فرد در دهک پنجم به صورت میانگین ماهی یک میلیون و 800 هزار تومان درآمد کسب کرده و همین رقم برای یک فرد در پایین‌ترین دهک حدود 750 هزار تومان و برای بالاترین دهک حدود شش میلیون تومان بوده است. البته این درآمد برای استان‌های مختلف قطعا متفاوت است و در این گزارش به آن پرداخته نشده است؛ اما در هر حال اعداد فوق میانگین درآمدهای ایرانیان را نشان می‌دهد که به خودی خود بسیار جای تامل دارد.

اخبار مرتبط
پربازدیدهای اخیر
تازه‌ترین‌ها
پیشنهاد سردبیر