کارشناسان از سنگ‌اندازی روسیه برای احیای توافق هسته‌ای در راستای استفاده ابزاری از ایران در بحبوحه جنگ با اوکراین می‌گویند

روسیه برجام را گروگان می‌گیرد؟

روسیه برجام را گروگان می‌گیرد؟
  • افزودن به علاقه‌مندی‌ها
  • اشتراک‌گذاری
  • 5 پسندیدن
به نظر می‌رسد روسیه در این آوردگاه بازنده است و هوشمندانه نخواهد بود روی اسب بازنده شرط‌بندی کرد.

بورسان- شکوفه حبیب‌زاده : مشخص نیست مسکو دقیقا چه می‌خواهد، اما تحلیل‌ها بر آن است که روسیه نمی‌خواهد اهرم ایران را در بحبوحه جنگ با اوکراین در برابر غرب از دست بدهد. در آخرین زمان‌بندی که انتظار می‌رود روند احیای برجام به ثمر برسد، سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه، سنگی جدید لای چرخ برجام می‌اندازد. او در هتل کوبورگ وین از واشنگتن خواسته تا تضمین کتبی دهد که تحریم‌های ضدروسیه، تأثیر منفی بر روابط اقتصادی و تجاری این کشور با ایران نگذارد. موضوعی که به نظر درخواستی برای معافیتی جامع و عام و نه موردی است. با این حال، خواسته روسیه با مخالفت اولیه آمریکا روبرو می‌شود. آنتونی بلینکن، وزیر خارجه آمریکا گفته: «تحریم‌های روسیه هیچ ارتباطی به توافق هسته‌ای ایران و چشم‌انداز بازگشت به آن ندارد. این‌ها به‌هیچ‌وجه باهم مرتبط نیستند. خروج از برجام یکی از بدترین اشتباه‌هایی است که در سال‌های اخیر انجام شده است.» شایع شده که اولیانوف ساعاتی پیش به باقری گفته اگر آمریکا به روسیه تضمین کتبی در برجام ندهد، لاوروف نه در جلسه وزیران برای امضای توافق احتمالی در وین شرکت می‌کند و نه مسکو پای آن توافق‌نامه را امضا خواهد کرد.

اظهارنظری بدون هماهنگی با ایران؟

در همین رابطه یک مقام ارشد ایرانی به رویترز گفته: «لازم است به وضوح بفهمیم که مسکو چه می‌خواهد. اگر آنچه آنها می‌خواهند مربوط به برجام باشد، یافتن راه‌حل برای آن دشوار نخواهد بود، اما اگر تضمین‌هایی که مسکو خواسته است فراتر از برجام باشد، پیچیده خواهد شد.»

سیدمحمد مرندی، مشاور تیم مذاکره‌کننده ایران نیز به الجزیره گفته: «مذاکرات هسته‌ای تمام نشده است. از یک سو، ایران منتظر شفاف‌سازی مسکو در مورد خواسته‌های خود از آمریکا است. از سوی دیگر، آمریکا به تعدادی از خواسته‌های ایران که برای احیای و اجرای کامل توافق هسته‌ای کلیدی هستند، پاسخ نداده است.»

به باور کارشناسان، اظهارات مرندی درباره انتظار ایران برای شفاف‌سازی مسکو به بسیاری از گمانه‌زنی‌ها درباره همسویی موضع ایران و روسیه در این خصوص پایان می‌دهد.

لورنس نورمن، خبرنگار وال‌استریت ژورنال هم امروز اعلام کرده بود که شنیده است که ایران به دنبال توضیح از تهران است و حتی مقامات روسیه در وین از آنچه لاوروف، وزیر امور خارجه این کشور گفت آگاه نبودند.

نصر: ایران نگذارد روسیه برجام را گروگان بگیرد

ولی نصر، عضو شورای روابط خارجی آمریکا در توییتی نوشته: «اگر آمریکا و اروپا هم بخواهند پرونده برجام و اوکراین را جدا نگه دارند، روسیه نخواهد گذاشت حتی به قیمت شکست وین. اگر روسیه نمی‌خواهد برجام را گروگان بگیرد، بهتر است با آمریکا مستقیم صحبت کند و قرارداد را نهایی کند.»

علی واعظ، مدیر پروژه ایران در گروه بین‌المللی بحران در این زمینه گفت: «سخت است که بگوییم این یک مشکل فنی است یا یک چرخش سیاسی. فروپاشی برجام چه در میان‌مدت و چه بلندمدت به نفع روسیه نیست، حتی اگر در کوتاه‌مدت به بالا نگه داشتن قیمت جهانی انرژی به‌عنوان ابزاری برای اعمال فشار بر غرب کمک کند.»

یک مقام غربی هم در این زمینه به به وال‌استریت ژورنال گفته: «تضمین کتبی روسیه اگر تنها مربوط به روابط اقتصادی‌اش با ایران است قابل مذاکره است، اما اگر لاوروف قصد دارد از آن به‌عنوان به یک حفره بزرگ در تحریم‌های اوکراین استفاده کند، قضیه دیگری است!»

هنری رم، تحلیلگر ارشد مسائل ایران در گروه اوراسیا در گفت‌وگو با رویترز عنوان کرد:‌ «روسیه ممکن است قصد استفاده از ایران را به‌عنوان راهی برای دور زدن تحریم‌های غرب داشته باشد. ضمانت‌نامه کتبی که به روسیه اجازه می‌دهد این کار را انجام دهد احتمالاً فراتر از قلمرو چیزی است که واشنگتن می‌تواند در بحبوحه یک جنگ تمام‌عیار در اوکراین ارائه دهد.»

در اینجا اما به نظر وجه مشترک تحلیل‌ها و برآوردها از آخرین اظهارنظر مقام ارشد روس بر آن است که روسیه خواهان توقف برجام است، زیرا احیای آن را به معنای از دست دادن اهرم فشار خود یعنی نفت و گاز بر غرب می‌داند، زیرا اگر نفت ایران وارد بازار شود، جهان نفسی می‌کشد و احتمالا مذاکرات برای کاهش وابستگی اروپا به گاز روسیه نیز در آینده، دور از ذهن نباشد.

احمدی: بدون روسیه هم برجام احیا می‌شود

کوروش احمدی، کارشناس ارشد سیاست خارجی و دیپلمات سابق ایران در سازمان ملل در گفت‌وگو با «بورسان» در این زمینه می‌گوید: «آنچه روس‌ها خواسته‌اند آن است که تضمین‌هایی به این کشور داده شود که تحریم‌هایی که علیه روسیه وضع شده است، مانع از منتفع شدن روسیه از لغو تحریم‌های برجامی نشود. در واقع روسیه خواهان تضمینی برای یک معافیت عام و جامع برای روابط اقتصادی، نظامی، فنی و تکنیکی با ایران شده است. با توجه به اینکه برخی از رسانه ها مدعی شده اند که درخواست این تضمین ها ممکن است مفری برای دور زدن تحریم‌های غرب علیه روسیه ایجاد کند، سوال این بود که آمریکا چه واکنشی در این رابطه انجام خواهد داد. در حال حاضر دسترسی برخی از بانک‌های روسیه به سوئیفت قطع شده است و اگر در مورد ایران به به این بانکهای روسی این امکان داده شود که از سوئیفت استفاده کند، ممکن است امکان دور زدن تحریم ها برای روسیه فراهم شود. شاید به این خاطر بود که یک روز بعد از اعلام درخواست روسیه، وزیر خارجه آمریکا این درخواست را رد کرد.»

احمدی به معافیت‌های موردی روسیه در قبال ایران اشاره کرده و می‌‌افزاید: «پیش‌تر روسیه سابقه اخذ معافیت موردی از تحریم‌های ایران را داشته است. به‌عنوان نمونه، روسیه در مورد توسعه برنامه‌ هسته‌ای ایران در توسعه سایت فردو و کمک به تولید رادیو داروها و نیز دریافت اورانیوم غنی‌شده مازاد بر سقف برجام از ایران و دادن کیک زرد به ایران معافیت داشته است. اما حالا این کشور تضمینی برای دریافت یک معافیت عام و جامع در همه نوع همکاری با ایران می‌خواهد.»

او یادآور می‌شود که برجام، ترتیبات موقتی داوطلبانه است و مقررات سفت و سختی در کار نیست و توضیح می‌دهد: «در واقع برجام، نوعی معامله کدخدامنشانه بین ایران و کشورهای ۱+۵ است. ازطرفی باید دید میزان اثرگذاری یک کشور منفرد در بین اعضای دیگر برجام تا چه اندازه می‌تواند باشد. اکنون شش کشور به‌همراه اتحادیه اروپا و ایران در ماجرای برجام، حضور دارند و به همین دلیل اثرگذاری یک کشور (به غیر از آمریکا) نمی‌تواند چندان قابل توجه باشد. در این میان دو کشور دارای اهمیت ویژه هستند، ایران که باید برنامه هسته‌ای خود را محدود کند و آمریکا که باید تحریم‌ها را لغو کند. در واقع سایر کشورها نقش کمکی دارند و به‌‌عنوان مثال روسیه براساس توافق، اورانیوم مازاد ایران را یا خریداری کرده یا در قالب تهاتر کیک زرد در اختیار ایران می‌گذارد.»

این دیپلمات سابق ایران در سازمان ملل با نگاهی به سابقه عملکرد آمریکا در قبال یک مخالف در ۱+۵ و تفاوت آن با دوره قبل می‌گوید: «در دور قبل آمریکایی‌ها مصمم بودند که انسجام و وحدت در بین کشورهای ۱+۵ به‌طور کامل حفظ شود و در نتیجه اگر کشوری مانند فرانسه در آن زمان خواسته‌ای داشت، سعی می‌کردند که با این کشور مذاکره و در نهایت آن را همراه کنند. اکنون در شرایطی که جنگی در اوکراین شکل گرفته و غرب و روسیه در مقابل هم قرار گرفته‌اند، مسئله آن است که آیا آمریکایی‌ها همچنان در پی حفظ روسیه در برجام خواهند بود؟»

هدف روسیه، تأخیر در احیای برجام است

احمدی اما هدف روسیه از این اقدام را با تردید می‌نگرد: «باید در نظر گرفت که هدف روسیه چیست‌؟ آیا هدف روسیه واقعا دریافت معافیت‌های عام برای کار با ایران است یا در پی به تاخیر انداختن احیای برجام؟ در شرایط خاصی که اکنون در آن قرار داریم، احیای برجام شاید به نفع روسیه نباشد. به نظر می‌رسد روسیه به دنبال آن است که احیای برجام را تا زمان تعیین تکلیف جنگ با اوکراین، به تأخیر بیندازد، زیرا اگر تحریم‌ها برداشته شده و ایران وارد بازار شود، از التهاب‌ها بازار کاسته می شود و قیمت نفت کاهش می‌یابد که این به سود روسیه نیست و یکی از اهرم‌های فشار مسکو بر جهان ضعیف می‌شود . حتی اگر آمریکا می پذیرفت که به روسیه تضمین کتبی بدهد، مذاکره برای آن به زمان نیاز دارد و این یعنی، جدول زمانی تنظیم شده و نهایی شدن کار تا خرداد باید تغیییر کند.»

احتمالا ایران با روسیه مدارا می‌کند

این کارشناس ارشد سیاست خارجی به واکنش ایران اشاره کرده و برآورد می‌کند: «از توئیت امروز آقای مرندی مشاور رسانه ای تیم مذاکره کننده هسته ای ایران چنین بر می آید که روس‌ها قبل از اعلام علنی درخواست تضمین از آمریکا با ایران مشورت نکرده و حتی به ایران خبر هم نداده بودند. این امر قاعدتا باید موجب ناخرسندی دولت ایران شده باشد. لذا، واکنش ایران دارای اهمیت است. ممکن است ایران تلاش کند که به نوعی روسیه را راضی کند و بر خلاف برخی شایعات در برخی رسانه ها مانع خروج مسکو از ۱+۵ شود. دور از ذهن است که ایران، به دور از جلب نظر روسیه، با غرب به دنبال احیای برجام باشد. طبعا در این صورت شرایط برای ایران بسیار پیچیده تر خواهد شد.»

احمدی: از توئیت امروز آقای مرندی مشاور رسانه ای تیم مذاکره کننده هسته ای ایران چنین بر می آید که روس‌ها قبل از اعلام علنی درخواست تضمین از آمریکا با ایران مشورت نکرده و حتی به ایران خبر هم نداده بودند. این امر قاعدتا باید موجب ناخرسندی دولت ایران شده باشد. لذا، واکنش ایران دارای اهمیت است. ممکن است ایران تلاش کند که به نوعی روسیه را راضی کند و بر خلاف برخی شایعات در برخی رسانه ها مانع خروج مسکو از ۱+۵ شود. دور از ذهن است که ایران، به دور از جلب نظر روسیه، با غرب به دنبال احیای برجام باشد. طبعا در این صورت شرایط برای ایران بسیار پیچیده تر خواهد شد

محبعلی: روسیه می‌خواهد تحریم‌های غرب را دور بزند

قاسم محبعلی، کارشناس ارشد سیاست خارجی در گفت‌وگو با «بورسان» در این زمینه می‌گوید: «به نظر می‌رسد قصد اولیه روسیه معلق کردن و مخدوش کردن تحریم‌هایی هست که علیه این کشور پس از تجاوز به اوکراین برقرار شده است، اما در عین حال روسیه در این شرایط پیش از گذشته از احیای برجام نگران است.»

او همچون احمدی معتقد است که دلیل اصلی رفتار اخیر روسیه به نگرانی از برجام بازمی‌گردد و در بیان دلایل آن می‌گوید: «با فروکش کردن مناقشه ایران و غرب و آرام‌تر شدن اوضاع خاورمیانه، طبعا فشار بر روسیه افزایش خواهد یافت و ازسویی با برداشته شدن تحریم نفت ایران و ورود مجدد آن به بازار از التهاب بازار نفت و قیمت آن کاسته خواهد شد که به نفع کشورهای غربی و مصرف‌کننده نفت است و به این ترتیب، یکی ابزار فشارهای روسیه کم‌اثرتر خواهد شد. دیگری مسئله گاز و احتمال سرمایه‌گذاری روی صنایع گازی ایران و متنوع‌سازی منابع تامین گاز اروپا است که سبب کاهش اتکای اروپا به گاز روسیه خواهد شد. از این رو، روسیه علاقمند نیست برجام احیا شده و از شدت مناقشه ایران و غرب در این شرایط کاسته شود.»

روسیه نقش مهمی در برجام ندارد

محبعلی می‌افزاید: «در صورتی‌که ایران با آمریکا به توافق برسد که طبعا مورد حمایت اروپا خواهد بود، روسیه نمی‌تواند مانع اجرای برجام شود، چراکه نقش موثری نه در اقتصاد ایران دارد و نه در اجرای تحریم‌های فعلی. احتمالا روسیه روی برخی محافل داخلی ایران که مخالف احیای برجام بوده و آن را با مقاصد خویش در برنامه هسته‌ای و اوضاع داخلی ایران مغایر می‌دانند، حساب باز کرده است تا آنها به دولت فشار آورده و مطالبات طرف ایرانی بالا برود. مثل درخواست تضمین عدم خروج آمریکا و دیگری رفع همه تحریم‌هایی که به مناسبات‌های دیگر علیه حکومت جمهوری اسلامی ایران، وضع شده است. در غیر این صورت درخواست روسیه مورد توجه واقع نخواهد شد.»

احتمال همراهی روسیه و چین؟

او باج‌گیری اخیر روسیه را کم‌اثر بر احیای برجام می‌داند و حتی خروج احتمالی مسکو از برجام را دارای اهمیت کمی برمی‌شمرد: «خروج روسیه از برجام برخلاف خروج آمریکا، اثر وضعی نخواهد داشت. روسیه ابزاری برای به شکست کشاندن برجام همانند آمریکا در اختیار ندارد. روسیه نقش مهمی در اقتصاد جهانی ندارد. مگر اینکه چین را با خود همراه کند که اگر چه بعید است، ولی در این صورت می‌تواند اثربخشی داشته باشد، ولی اگر ایران و غرب به برجام پایبندی نشان دهند، حتی خروج چین هم تأثیر قابل توجهی در اجرای برجام نخواهد داشت.»

بهتر است اورانیوم در ایران تحت نظارت بماند

مدیرکل اسبق خاورمیانه وزارت امور خارجه در ادامه در پاسخ به نگرانی احتمالی اروپایی‌ها در مورد تحویل اورانیوم غنی‌شده به روسیه که خود جهان را به جنگ اتمی تهدید کرده است، به نکته با اهمیت دیگری اشاره کرده و می‌گوید: «برای قضیه انتقال و یا نگهداری اورانیوم غنی شده فراتر از پنج درصد، می‌توان جایگزین‌های دیگری مثل عمان و ... یافت و حتی بهترین حالت برای ایران این است که در داخل کشور تحت نظر آژانس و اعضای برجام انبار شود. ارسال آن به روسیه از ابتدا کاری درستی نبود و تضمینی برای بازگشت آن‌ها در صورت لغو برجام وجود نداشت.»

روسیه نمی‌تواند از مکانیسم ماشه استفاده کند

نگرانی‌ها در مورد خروج روسیه از برجام به احتمال فعال شدن مکانیسم ماشه نیز برمی‌گردد، اما آیا با خروج روسیه این اتفاق خواهد افتاد؟ محبعلی در این زمینه پاسخ می‌دهد: «خیر فعال شدن مکانیسم به‌اصطلاح ماشه، ربطی به خروج یکی از طرف‌ها غیر از ایران ندارد. همانطوری‌که باوجود تلاش ترامپ رخ نداد و شورای امنیت به آن واکنش مثبت نشان نداد. مگر اینکه روسیه در خصوص اجرای تعهدات ایران و یا طرف‌های دیگر به کمیسیون پیش‌بینی شده در برجام شکایت کند و در آنجا در سطوح مختلف توافقی حاصل نشود و نهایتا کار به شورای امنیت کشیده شود و در آنجا هم توافقی اتفاق نیافتد. در آن صورت برای ادامه برجام نیاز به یک قطعنامه خواهد بود که آن‌وقت روسیه می‌تواند با استفاده از حق وتو برجام را متوقف و قطع‌نامه‌های قبلی تحریم را فعال کند. با این حال این اتفاق اولا خیلی بعید است، ثانیا چیزی گیر روسیه نمی‌آید. ثالثا، اگر ایران و کشورهای اروپایی و آمریکا توافق برای ادامه برجام داشته باشند، اتفاق خاصی نخواهد افتاد، چون آنها از احیای تحریم‌ها سرباز خواهند زد و روسیه سنگ روی یخ خواهد شد. در این صورت روسیه باید ایران را تحریم کند که چیزی در اختیار ندارد و به جای غرب با ایران درگیر خواهد شد. حتی باعث خواهد شد که همین مختصر موقعیتی که در ایران و منطقه و خصوصا سوریه دارد نیز از دست بدهد. بنابراین در هر حال اقدامات روسیه در مورد برجام اگر همکاری ایران خصوصا و چین را نداشته باشد، اثری نخواهد داشت.»

محبعلی: اکنون موقعیت خوبی برای کشورمان فراهم شده است که عزتمندانه از این شرایط عبور کند. به نظر می‌رسد روسیه در این آوردگاه بازنده است و هوشمندانه نخواهد بود روی اسب بازنده شرط‌بندی کرد. نباید اشتباهی را که رضاشاه در جریان جنگ‌های جهانی اول و دوم صورت داد و با طرف‌های بازنده هم‌پیمان شد، یک‌بار دیگر تکرار کرد

ایران نباید روی اسب بازنده شرط‌بندی کند

او در پایان تأکید می‌کند: «اکنون موقعیت خوبی برای کشورمان فراهم شده است که عزتمندانه از این شرایط عبور کند. به نظر می‌رسد روسیه در این آوردگاه بازنده است و هوشمندانه نخواهد بود روی اسب بازنده شرط‌بندی کرد. نباید اشتباهی را که رضاشاه در جریان جنگ‌های جهانی اول و دوم صورت داد و با طرف‌های بازنده هم‌پیمان شد، یک‌بار دیگر تکرار کرد.»

اخبار مرتبط
پیشنهاد سردبیر