کلیات لایحه بودجه 1401 تصویب شد

ترس از تکرار بودجه روحانی در دولت رئیسی

  • افزودن به علاقه‌مندی‌ها
  • اشتراک‌گذاری
  • 1 پسندیدن

بورسان: امروز کلیات لایحه بودجه 1401 توسط کمیسیون برنامه، بودجه و محاسبات مجلس تصویب شد و در مرحله بعد لایحه بودجه سالیانه باید توسط کمیسیون تلفیق بودجه بررسی شود و در صورت تایید آن به صحن علنی مجلس خواهد رفت. همین فرآیند در مورد لایحه بودجه 1400 نیز طی شد به نحوی که در نهایت به دلیل عدم شفاف بودن وضعیت درآمدی دولت در سال آینده بودجه به صورت دو سقفی تصویب شد. اما در این میان همچنان مهم‌ترین ترس از تکرار فرآیند بودجه سال گذشته وجود دارد تا بر حجم کسری بودجه دولت افزوده شود و با تاکید مجلس بر طرح‌های بدون پشتوانه اقتصادی، منطق اصلی بودجه که ارائه کالاهای عمومی اقتصاد، از جمله ثبات قیمت‌ها، است را به چالش اساسی بکشد. در این جا ابتدا مروری بر نحوه تصویب بودجه 1400 خواهیم داشت و در ادامه به آسیب‌شناسی عملکرد مجلس در لایحه بودجه خواهیم پرداخت.

نقاط ضعف و قوت بودجه دو سقفی 1400

منطق تصویب بودجه 1400 به صورت دو سقفی ساده بود. به دلیل اینکه اقتصاد جهانی در شوک کرونا قرار داشت و معلوم نبود واکسن‌ها تا چه میزان اثر بخشی خواهند داشت، قیمت نفت و میزان فروش ایران و نیز فروش شرکت‌های دولتی در هاله‌ای از ابهام قرار داشت. اما این همه‌ی مساله نبود؛ بلکه مساله اساسی آن بود که با ارائه لایحه بودجه 1400 به مجلس، خود مجلس نیز تاکید داشت برخی طرح‌های هزینه‌زا توسط مجلس به تصویب برسد. به علاوه برخی از طرح‌های موجود در خود لایحه نیز از جنس هزینه‌های مستتر بودند و مجلس تقاضا داشت که این هزینه‌ها شفاف شوند. نهایتا نتیجه چه شد؟

آنکه بودجه 1400 دو سقفی تصویب شد و مقرر شد تنها در صورتی که منابع برای مصارف سقف دوم موجود شود این طرح‌ها اجرایی شوند. برخی از این طرح‌ها که در سقف دوم وارد بودجه شدند شامل اعتبارات تعهدات دولت به صندوق‌های بازنشستگی ذیل همسان‌سازی حقوق بازنشستگان و سایر تعهدات، تغییر در هزینه‌های جاری در دستگاه‌های با بیشترین میزان افزایش، بازپرداخت خالص بدهی تا سال 1399 و... بود که در سقف دوم اضافه شد. طبعا برخی موارد همچون مورد آخر در خود لایحه نیز موجود بود و ناگزیر در قانون بودجه وارد شد؛ اما برخی موارد را مجلس تاکید داشت اتفاق بیفتد. در نتیجه برخی از قسمت‌های سمت منابع نیز افزایش یافت که از جمله آن افزایش منابع مالیاتی و سایر موارد بود. اما آسیب این مساله چه بود؟

آسیب‌شناسی عملکرد مجلس شورای اسلامی در بودجه سالیانه

واقعیت این است که اگرچه به صورت سنتی عملکرد بودجه‌های سالیانه را به دولت منتسب می‌کنند؛ اما عملا عملکرد مجلس نیز به شدت بر بودجه‌های سالیانه موثر بوده است. همانطور که در نمودار زیر مشاهده می‌کنیم، نسبت کسری بودجه به درآمدها در لایحه و قانون هر ساله متفاوت است. در سال 1399 این نسبت افزایش یافت و در سال 1400 نیز علی رغم کاهش اسمی، ولی به صورت حقیقی عملا افزایش یافته بود؛ چرا که بخش زیادی از درآمدهای دیده شده در قانون تحقق نیافت. مثلا در حالی که کسری بودجه سال 1399 از 77 همت در فرآیند تصویب مجلس به 128 همت افزایش یافته بود، در سال 1400 نیز همین اتفاق افتاده به نحوی که کسری بودجه 200 همتی لایحه را به کسری 245 همتی تبدیل کرد.

نقش مجلس در افزایش یا کاهش کسری بودجه سالیانه

تغییرات بودجه سال 1400 واقعا جالب توجه است زیرا هنگامی که لایحه بودجه 1400 توسط دولت به مجلس ارائه شد مجلس با تاکید بر اجرای طرح‌هایی همچون همسان‌سازی حقوق بازنشستگان، طرح رتبه‌بندی معلمان و نیز طرح همسان‌سازی حقوق اساتید دانشگاه‌های وزارت علوم با هیات‌ علمی‌های وزارت بهداشت عملا بر ناترازی بودجه افزود و دست در دست دولت مصارف بودجه را به شدت افزایش داد. نکته جالب توجه آن است که در زمان تصویب بودجه حتی کسانی که بر طرح‌های بدون پشتوانه اقتصادی تاکید می‌کردند نیز اذعان داشتند که وضعیت دشواری است و باید حجم کسری بودجه را کنترل کرد و راهکار آن بود که به صورت سوری طرف منابع را رشد دهند. اما این مساله چه نقاط ضعفی دارد؟

بودجه 1401 در خطر افزایش کسری بودجه

اولین نقطه ضعف آن این است که دست دولت را در اضافه خرج‌ها باز خواهد گذاشت و در حالی که منابعی برای مصارف آن وجود ندارد. مثلا در اوایل سال به دلیل مصارف بسیار زیاد بودجه 1400 که از همان ابتدا در سقف دوم تحقق یافته بود، دولت میزان تنخواه خود نزد بانک مرکزی را استفاده کرد و حتی مجبور شد آن را افزایش نیز دهد که عملا خلاف سقف قانونی تنخواه دولت نزد بانک مرکزی بود. نقطه ضعف دوم آن بود که ما در چندین مرحله اعتراضات زیادی از افراد مختلف مشاهده کردیم. از معلمان گرفته تا بازنشستگان و کارمندان وزارت نفت به نحوی که خواهان افزایش سهم خود از بودجه بودند؛ در حالی که تورم روز به روز حقوق آن‌ها را کاهش می‌داد. اما نمی‌دانستند که اصرار بر افزایش حقوق لاجرم تورم را در سال‌های آینده افزایش خواهد داد. در واقع بودجه 1400 آدرس غلط به افراد مختلف داد. خبر بد آن است که همان افرادی که بودجه 1400 را در مجلس تصویب کردند، اینک وجود دارند.

کسری بودجه لایحه و قانون بودجه‌های سالیانه

تیم کمیسیون تلفیق مجلس نه تنها تحصیلی در رشته‌های مرتبط با اقتصاد و مالی و سیاست‌گذاری ندارند، بلکه در سال‌های گذشته نیز سعی داشته‌اند به هر قشری با اهرم کردن چاپ پول قول‌هایی بدهند که لزوما منابع اقتصادی آن موجود نیست. به عنوان مثال، رئیس کمیسیون تلفیق بودجه 1401، در سابقه خود در خبرگزاری خانه ملت بارها تاکید داشته که از طرح همسان‌سازی حقوق بازنشستگان، معلمان، اساتید دانشگاه و... حمایت می‌کند؛ حال آنکه همه می‌دانند این تاکیدات آدرس غلط بود و هیچ منبعی برای آن وجود نداشت. متاسفانه ترس آن می‌رود که مجددا بر حجم کسری لایحه بودجه 1401 توسط همین تیم افزوده شود، لایحه‌ای که همین الان نیز کسری بودجه 150 هزار میلیارد تومانی دارد و همانطور که در شکل فوق می‌بینیم، عملا کسری بودجه لایحه هنوز هم در ابعاد روند پیش از آن است و تفاوت زیادی نسبت به لایحه ندارد و این مساله عملکرد مجلس در لایجه بودجه را جدی‌تر خواهد کرد.

اخبار مرتبط
پربازدیدهای اخیر
تازه‌ترین‌ها
پیشنهاد سردبیر