بورسان - Bourseon

گزینه باقی‌مانده برای بایدن چیست؟

پیش‌بینی اکونومیست از سرنوشت احیای برجام

  • افزودن به علاقه‌مندی‌ها
  • اشتراک‌گذاری
  • 4 پسندیدن
نشریه اکونومیست در مطبی تحت عنوان «بحران جدیدی بین آمریکا و ایران در راه است» به بد پیش رفتن مذاکرات احیای برجام پرداخته و از نبود جایگزین‌های مناسب برای توافق می‌نویسد. اکونومیست به نوعی انتخاب پیش روی جو بایدن را انتخاب بین بد و بدتر می‌بیند و در حالی که برجام در حال از دست دادن مزایای خود است، آمریکا ناگزیر به پایبندی به دموکراسی است. در این شرایط واشنگتن توپ را در زمین ایران انداخته و به ادعای اکونومیست این بار ایران است که با پیش بردن برنامه هسته‌ای خود «فشار حداکثری» را علیه ایالات متحده اعمال می‌کند. این نشریه همچنین می‌نویسد که در صورت شکست مذاکرات وین، آمریکا حمایت اروپا برای تشدید تحریم‌ها را جلب خواهد کرد و از سوی اسرائیل نیز برای اجرای استراتژی‌هایی همچون «مرگ با هزاران زخم» تحت فشار قرار خواهد گرفت. در ادامه تحلیل اکونومیست از وضعیت موجود را می‌خوانید.

بورسان: رئیس‌جمهور سابق فرانسه، نیکلا سارکوزی در سال ۲۰۰۷ احتمالا بهتر وضعیت را جمع‌بندی کرده بود وقتی که گفت: «دیپلماسی هسته‌ای سخت با ایران بهترین راه برای جلوگیری از انتخاب فاجعه‌بار بین “بمب [هسته‌ای] ایران یا بمباران ایران” بود». برای فرار از این معضل، جو بایدن رئیس‌جمهور آمریکا در تلاش است تا توافق هسته‌ای با ایران را که باراک اوباما در سال ۲۰۱۵ درباره آن مذاکره کرده بود و دونالد ترامپ سه سال بعد آن را پاره کرد، احیا کند.

اما ایران کار را برای او آسان نمی‌کند. این کشور در شش دور مذاکرات در وین که در خرداد به پایان رسید از صحبت مستقیم با آمریکایی‌ها خودداری کرده است. از آن زمان به بعد - ایران با استناد به انتخابات ریاست جمهوری خود در خرداد و لزوم تعیین وزرای جدید و تیم مذاکره‌کننده، این پا و آن پا کرده است. تهران می‌گوید مذاکرات ممکن است در نوامبر (آبان-آذر) از سر گرفته شود.

ایران انگار که به آمریکا طعنه می‌زند‌، برنامه هسته‌ای خود را توسعه داده است. در ۹ اکتبر، ایران اعلام کرد که بیش از ۱۲۰ کیلوگرم اورانیوم ۲۰ درصد غنی‌شده تولید کرده است که نسبت به رقم ۸۴ کیلوگرم که ماه گذشته بازرسان سازمان ملل گزارش کردند افزایش یافته و به سطح ۱۷۰ کیلوگرم (موردنیاز برای ساخت بمب) نزدیک شده است. ایران همچنین در حال افزایش ذخایر فزاینده اورانیوم با غنای ۶۰ درصد خود است، که به اندازه یک مو از مواد بمب دور است. استقرار سانتریفیوژهای بیشتر و پیشرفته‌تر به شتاب گرفتن غنی‌سازی در این کشور کمک کرده است. از دیگر تحولات هشداردهنده می‌توان به تبدیل گاز هگزافلوراید اورانیوم غنی‌شده به فلز اورانیوم -که بیشترین کاربرد آن در بمب‌هاست - و مانع شدن تهران از بازرسی‌های آژانس بین‌المللی انرژی اتمی اشاره کرد.

علاوه بر همه این‌ها، دیوید آلبرایت از اندیشکده علوم و امنیت بین‌المللی محاسبه کرده که «زمان گریز» ایران -زمانی که برای تولید اورانیوم بسیار غنی‌شده به ارزش یک بمب نیاز است-به حدود یک ماه کاهش یافته است. مقامات آمریکایی آن را «چند ماه» اعلام کردند. در هر صورت، این بسیار کوتاه‌تر از مدت «یک سال» است که در برجام توافق شده بود. (قرار دادن یک کلاهک هسته‌ای روی موشک شاید دو سال دیگر طول بکشد.)

«تقابل» نزدیک است؟

در میان ناظران ایران در واشنگتن، یک حس دلواپسی در مورد نزدیک‌ شدن به رویارویی وجود دارد. آنتونی بلینکن وزیر امور خارجه ایالات متحده می‌گوید: «مجرا در حال کوتاه‌تر شدن است». مقامات آمریکایی می‌گویند اگر به زودی پیشرفتی در مذاکرات حاصل نشود، آنها باید به «گزینه های دیگر» روی آورند - بدون این که بگویند این گزینه‌ها چه هستند. نفتالی بنت، نخست وزیر اسرائیل ماه گذشته در مجمع عمومی سازمان ملل متحد صریح‌تر گفت: «برنامه هسته‌ای ایران در یک مقطع مهم قرار گرفته و صبر و مدارای ما هم همینطور». اسرائیل عملیات مخفیانه خود برای ترور دانشمندان هسته‌ای ایران و خرابکاری در تاسیسات این کشور را چندان مخفی نمی‌کند. آویو کوخاوی، فرمانده نظامی اسرائیل مدعی است که «عملیات برای از بین بردن توانمندی‌های ایران در عرصه‌های مختلف و در هر زمان ادامه خواهد یافت و اسرائیل همیشه پاسخ نظامی موثر و به موقع خواهد داشت».

بحران پیش رو از روزی که ترامپ برجام را «بدترین توافق ممکن» خواند و از آن خارج شد قابل پیش‌بینی بود. این توافقنامه در ازای لغو بسیاری از تحریم‌ها (اما نه همه آنها) برنامه هسته‌ای ایران را محدود می‌کرد. رگبار تحریم‌های ترامپ به منظور اعمال «حداکثر فشار» بود. اما نتوانست ایران را مجبور به پذیرش شروط سختگیرانه‌تر کند. همچنین توسعه موشک‌های بالستیک یا حمایت از نیروهای مقاومت در سراسر خاورمیانه را نیز متوقف نکرد.

این بار ایران در حال اعمال «فشار حداکثری»

بایدن در کمپین انتخاباتی خود را برای احیای برجام وعده داد. او در مقام ریاست جمهوری به امید حفظ قدرت چانه‌زنی آمریکا بیشتر تحریم‌های ترامپ را حفظ کرد. مارک فیتزپاتریک از موسسه بین‌المللی مطالعات استراتژیک می‌گوید اما اکنون این ایران است که با تسریع برنامه هسته‌ای خود «حداکثر فشار» را بر بایدن اعمال می‌کند.

از نگاه ایران همانطور که مقام معظم رهبری هشدار داده، آمریکا خود را غیرقابل اعتماد نشان داده است. منافع اقتصادی برجام کوتاه‌مدت بود و ایران فکر می‌کند شدیدترین فشار اقتصادی را که آمریکا می‌تواند اعمال کند، تحمل کرده است. تحریم‌ها در کنار پایین بودن قیمت نفت و همه‌گیری کرونا، هزینه دردناکی را به دنبال داشته است. تولید ناخالص داخلی ایران در سال ۲۰۱۸، ۶ درصد و در سال ۲۰۱۹، ۷ درصد کاهش یافت. ریال هم ۸۵ درصد ارزش خود را از سال ۲۰۱۷ تاکنون از دست داده است. تورم بالاست و استانداردهای زندگی کاهش یافته است.

آنطور که برخی در دولت ترامپ امیدوار بودند، این فشارها باعث سقوط رژیم ایران نشد؛ جز آنکه تندروترها را به عنوان قهرمانان «مقاومت» تقویت کرد.

حالا اقتصاد رو به بهبود است. صندوق بین‌المللی پول در ماه آوریل برآورد کرد که تولید ناخالص داخلی ایران امسال ۳ درصد افزایش یابد و تازه این برآورد پیش از افزایش اخیر قیمت نفت انجام شده است. چین به بزرگترین خریدار نفت ایران تبدیل شده و بعید است که در برابر خواسته‌های آمریکا سر فرود آورد. از سوی دیگر، ایران در پروژه‌های زیرساختی کمربند-جاده چین (در صورت وجود) مشارکت داده خواهد شد. روسیه هم از ادغام ایران در یک گروه تجاری اوراسیایی صحبت می‌کند. از نظر منطقه‌ای نیز ایران قدرتمندتر شده است.

بایدن وعده داده که ایران هرگز به سلاح هسته‌ای دست نخواهد یافت. با این حال، ایران می‌داند که می‌خواهد آمریکا را از «جنگ‌های ابدی» در جهان اسلام منصرف کند و برای درگیری در چنین جنگی و بر سر سلاح هسته‌ای بی‌میل است. کشورهای خلیج فارس هم تلاش کرده‌اند روابط خود را با ایران از سر گیرند.

ایران ادعا می‌کند که تنها به دنبال ایجاد یک صنعت انرژی هسته‌ای است. اما دست کم برای توسعه ابزار تولید بمب‌های هسته‌ای در مدت کوتاه، مصمم به نظر می‌رسد. برجام به سختی راه حل دائمی برای این مشکل بود و به تعویق انداختن حسابرسی را دنبال می‌کرد. این به ایران اجازه داد تا غنی‌سازی را ادامه دهد و سانتریفیوژهای پیشرفته‌تری را آزمایش کند، اما تحت محدودیت‌های شدید. «بندهای غروب آفتاب» بسیاری از این محدودیت‌ها را پس از هشت، ده و ۱۵ سال حذف می‌کند (به جای آن رژیم بازرسی تشدید شده به طور نامحدود و برای همیشه ادامه می‌یابد). این سازش‌ها با مخالفت شدید جمهوری‌خواهان و بخش‌هایی از حزب دموکرات مواجه شد، که توسط بنیامین نتانیاهو، سلف نفتالی بنت مورد تهاجم قرار گرفت.

محتمل‌ترین گزینه باقی‌مانده برای بایدن

دولت بایدن در ابتدا به دنبال توافقی بود که «طولانی تر و قوی‌تر» از برجام اولیه باشد. ایران با این استدلال که آمریکا باید خسارت خروجش از توافق را جبران کند شرایط بهتری را خواستار شده است؛ از جمله اینکه آمریکا باید ابتدا همه تحریم‌های دوران ترامپ را لغو کند و تضمین دهد که دوباره از توافق خارج نمی‌شود.

چنین معامله‌ای بیشتر و بیشتر دور از دسترس به نظر می‌رسد. محتمل‌ترین گزینه همان چیزی است که بلینکن آن را «بازگشت متقابل به رعایت برجام» می‌نامد. اما این گزینه نیز در حال از دست دادن جذابیت خود است. حتی اگر ذخایر اورانیوم با غنای بالا به خارج از ایران ارسال شود و سانتریفیوژها برچیده شوند، ایران به دانش ارزشمندی دست یافته است که نمی‌توان آن را به عقب بازگرداند. آلبرایت عقیده دارد که برجام دیگر نمی‌تواند زمان گریز یک ساله را بازیابی کند. علاوه بر این، بندهای غروب آفتاب به این معنی است که از سال ۲۰۲۵ به ایران اجازه داده می‌شود برنامه غنی‌سازی خود را گسترش دهد. ایران می‌داند که دموکرات‌ها ممکن است کنترل کنگره را سال آینده و کاخ سفید را در سال ۲۰۲۴ از دست بدهند.

اگرچه دولت بایدن قصد ندارد توافقی با ایران صورت دهد که به تصویب کنگره برسد (درست همانطور که دولت اوباما کنگره را سر برجام دور زد) اما نمایندگان کنگره در تلاشند تا راه‌هایی برای اشراف خود روی این موضوع پیدا کنند. بایدن امیدوار است که برخی از مخالفان، با مشاهده پیامدهای خطرناک ایران بدون برجام، از توافق حمایت کنند و اگر مذاکرات پس از تلاش‌ها برای احیای برجام شکست بخورد، تصور می‌کند که جلب حمایت اروپا برای تشدید تحریم‌ها آسان‌تر خواهد بود. اسرائیل تحت مدیریت بنت در حال حاضر به مذاکرات تن داده است. برخی از مقامات اسرائیلی حتی در برجام شایستگی‌هایی می‌بینند. اما برخی به طور خصوصی از نبود طرح B (گزینه جایگزین) آمریکا، از جمله گزینه‌های نظامی ابراز نگرانی می‌کنند. یکی از ایده‌های مطرح شده توسط اسرائیل، استراتژی «مرگ با هزاران زخم» است - انجام بسیاری از اقدامات کوچک نظامی و دیپلماتیک، بدون حملات هوایی آشکار به ایران.

جیم ریش، جمهوری‌خواه ارشد کمیته روابط خارجی سنا، به بایدن هشدار داده که یک برجام احیا شده توسط رئیس جمهور آینده جمهوریخواه رد می‌شود. جواب او چیست؟ اینکه فشار اقتصادی را تشدید کنید و برای بدترین شرایط آماده شوید. اگر ایرانی‌ها به دستیابی به سلاح هسته‌ای نزدیک شوند، این دولت باید فکر کند: وقتی که اسرائیلی‌ها تماس بگیرند، چه بکند؟

اخبار مرتبط
پربازدیدهای اخیر
تازه‌ترین‌ها
پیشنهاد سردبیر