بورسان - Bourseon

دوراهی ایران و آمریکا برای روس‌ها

روسیه با احیای برجام موافق است یا مخالف؟

  • افزودن به علاقه‌مندی‌ها
  • اشتراک‌گذاری
  • 2 پسندیدن

بورسان : دور هفتم مذاکرات وین برای احیای برجام کماکان در اغماست. طرف‌های غربی مدام تأکید دارند که ایران به پای میز مذاکره بازگردد و ایران نیز اصرار دارد که باید منافع ایران تأمین شود و حتی وزیر امور خارجه ایران پیش‌شرط آزادسازی منابع را برای بازگشت به میز مذاکره به میان آورد.

اولیانوف، مذاکره‌کننده ارشد روسیه در مذاکرات وین به‌طور مکرر تلاش می‌کند که موضعی میانه در مذاکرات بگیرد و در حین آنکه با ایران همراهی کند، منافع مشترک روسیه با کشورهای دیگر عضو توافق برجام را در نظر بگیرد، اما آیا این موضع روس‌ها پایدار خواهد بود و روسیه، یار ایران در میز مذاکره ایران و ۱+۴ خواهد ماند؟

برخی تحلیلگران بر این باورند که روسیه چندان تمایلی به نزدیکی ایران و غرب ندارد و در عین حال، عجله‌ای نیز برای این اقدام ندارد. حتی برخی اینگونه تحلیل می‌کنند که احتمالا روس‌ها پشت تأخیر در روند مذاکرات هستند.

سه سناریوی برجامی برای ایران

یکی از مهم‌ترین مسائلی که طی سال‌های اخیر در روابط خارجی ایران با دنیا اثرگذار بوده، تحولات مربوط به برنامه جامع اقدام مشترک یا برجام است. با خروج آمریکا از برجام در اردیبهشت 1397، علاوه بر وضعیت اقتصادی ایران، روابط خارجی کشور نیز با چالش‌هایی روبه‌رو شد. یکی از دلایل این اقدام آمریکا در فضای ایران، نارضایتی اعضای شورای همکاری خلیج فارس از توافق ایران با غرب و درنتیجه کارشکنی و تأثیرگذاری آنها بر تصمیم رئیس‌جمهور وقت آمریکا برای خروج از برجام درنظر گرفته شد و همراه با سلسله رویدادهایی نظیر اعدام روحانی شیعه در عربستان و سپس حمله به سفارت این کشور در تهران، به توقف روابط ایران با عربستان و بحرین و همچنین تنش در روابط با برخی دیگر از اعضا ازجمله امارات منتهی شد.

روند مذاکرات وین برای احیای برجام اگرچه با گمانه‌زنی‌های مثبتی همراه و تصور می‌شد یکی از اقدامات ابتدایی دولت بایدن در سیاست خارجی، بازگشت به برجام خواهد بود، اما با گذشت چند ماه و برگزاری چند دور مذاکرات وین، برجام همچنان در وضعیت پیشین قرار دارد. با توجه به مواضع طرف‌ها، آنچه تاکنون مانع حصول توافق شده عموما ذیل سه موضوع قرار می‌گیرد: بازگشت همزمان طرفین به تعهدات یا بازگشت تهران پس از راستی‌آزمایی لغو تحریم‌ها، برداشتن همه یا بخشی از تحریم‌های دوره ترامپ و سوم افزودن بخشی به متن توافق‌شده برای تداوم گفت‌وگوها در پرونده‌های منطقه‌ای و موشکی.

با توجه به این وضعیت و البته درنظرگرفتن خواسته‌های طرفین، سه وضعیت کلی درباره آینده برجام می‌توان متصور بود. نخست اینکه ایران به دنبال بازگشت همه طرف‌ها به برجام اولیه است. بنابراین، برجام مطلوب ایران، همان برجامی است که سال 2015 امضا شده و طرفین بدون قید و شرط باید به تعهدات آن بازگردند. از این‌رو سناریو نخست می‌تواند احیای برجام اولیه باشد که به معنای تحقق خواست ایران است. هرچند که در این وضعیت نیز ایران بخش‌هایی از برجام اولیه ازجمله بندهای موسوم به مکانسیم ماشه را در راستای منافع خود نمی‌داند.

در سناریوی دوم، غربی‌ها چندان تمایلی به احیای برجام اولیه با همان سیاق محتوایی و متنی ندارند و دقیقاً به همین دلیل است که بازگشت به یک متن مشترک که سال‌ها پیش توافق شده، نیاز به چندماه مذاکره پیدا کرده و هنوز نیز نتیجه‌ای حاصل نشده است. آمریکا به توافق جامعی می‌اندیشد که مسائل اقتصادی تنها بخشی از آن است و حوزه‌های موشکی و منطقه‌ای در آن وجود داشته باشد. زیرا از این طریق می‌تواند نگرانی‌های متحدان منطقه‌ای خود به‌ویژه در خلیج فارس را مرتفع کند. پس سناریو مطلوب برای آمریکا و اروپا، توافق طرفین بر سر یک چارچوب تکمیلی نسبت به برجام 2015 است که برجام‌پلاس نام دارد.

سناریو سوم این است که طرفین بین دو وضعیت بالا، یعنی برجام 2015 و برجام‌پلاس بتوانند به متن و محتوای مشترکی دست یابند. با توجه به اینکه از یکسو ایران تمایلی به پذیرش برجام‌پلاس نداشته و مذاکره در مسائل موشکی و منطقه‌ای را خط قرمز خود می‌داند و ازسوی دیگر طرف غربی نیز منافع کنونی خود را در بازگشت به نسخه اولیه برجام نمی‌داند، شاید توافق بر سر متن سومی محتمل باشد؛ به این معنا که طرفین بخشی از خواسته‌های خود را تعدیل کنند.

اما روند فعلی تحولات مرتبط با برجام نشان می‌دهد در کوتاه‌مدت توافقی در دسترس نیست. به عبارت دیگر هم ایران و هم طرف غربی، آمادگی لازم برای رسیدن به نقطه مشترک را ندارند. ضمن اینکه به نظر می‌رسد با توجه به مواضع طرفین، ابتکارات چندانی نیز قابل طرح نباشد. به همین دلیل، تداوم وضعیت فعلی و چند دور مذاکرات احتمالی در آینده، سناریوی محتملتری است. در چنین وضعیتی که به فرسایشی شدن مذاکرات می‌انجامد، ممکن است چین و به‌ویژه روسیه در مواضع برجامی به غرب نزدیک شوند.

همکاری روسیه با آمریکا در پرونده هسته‌ای ایران

با توجه به اینکه در فضای کلی مناسبات غرب و روسیه، مسکو از نزدیکی ایران به طرف‌های غربی چندان حمایت نمی‌کند، دور از ذهن نیست که در صورت به نتیجه نرسیدن مذاکرات وین، روسیه در پرونده ایران به آمریکا نزدیک شود. تمدید پیمان نیواستارت و همچنین چشم‌پوشی آمریکا از تحریم پروژه نورد استریم می‌تواند باعث نزدیکی مسکو و واشنگتن در پرونده هسته‌ای ایران شود.

توافق ایران با غرب در قالب هرکدام از سناریوهای سه‌گانه بالا و درصورتی که نگرانی‌های امنیتی اعضای شورای همکاری خلیج فارس در توافق یادشده و یا در یک توافق جانبی میان ایران و این کشورها مورد توجه واقع شده باشد، می‌تواند باعث گسترش همکاری‌های اقتصادی و سیاسی شود. در غیر این صورت تداوم روند فعلی چندان دور از ذهن نیست و حتی می‌توان گفت سناریوی محتمل‌تری است.

نکته مهم اینکه ایران باید با همسایگان جنوبی خود به چارچوبی دست پیدا کند که همکاری‌های اقتصادی از تنش‌های سیاسی فاصله بگیرد و دستیابی به چنین چارچوبی با بهره‌گیری از یک دیپلماسی اقتصادی فعالانه قابل حصول است. تجربه فشار حداکثری دوره ترامپ در سال‌های پس از خروج از برجام، نشان داد حداقل روابط ایران با عمان، قطر و کویت، می‌تواند تاحدودی از تنش‌های ایران با آمریکا فاصله داشته باشد. البته این به معنای نادیده انگاشتن تأثیر تحریم‌ها بر روابط تجاری و بانکی ایران نیست. علاوه بر سه کشور یادشده، روابط ایران و امارات نیز با وجود فراز و نشیب‌های بسیار در دوره فشار حداکثری ترامپ، دچار گسست رادیکال نشد.

به‌صورت کلی، مؤلفه‌های بسیاری مانع از دگرگون‌سازی نزاع میان ایران و آمریکا و ایران و عربستان می‌شود. با این وجود می‌توان و باید به سمت مدیریت نزاع حرکت کرد و تا حد امکان، علاوه بر بهره‌گیری از فرصت‌های همین مدیریت نزاع، از ظرفیت‌های اقتصادی بدیل و متنوع بهره برد.

اخبار مرتبط
پربازدیدهای اخیر
تازه‌ترین‌ها
پیشنهاد سردبیر