بورسان - Bourseon

سه سناریوی پیش روی ایران پس از انتخابات عراق

  • افزودن به علاقه‌مندی‌ها
  • اشتراک‌گذاری
  • 3 پسندیدن
خروج آمریکا این نگرانی را ایجاد کرده که اهل سنت مترصد آن شوند تا تحولاتی مشابه افغانستان را در عراق شکل دهند و تلاش کنند مجددا عراق را به ساختار قبلی خود بازگردانند یا حداقل اگر آن ساختار احیا نشود، بتوانند عراق متحد ایران نباشد و متحد جهان عرب شود یا یک عراق متوازن که رابطه برابری با همه طرف‌ها داشته باشد و همچنین نقش اهل سنت در آن افزایش پیدا کند، تبدیل کنند.

بورسان : گفته می‌شود این دوره انتخابات عراق، ایران نمی‌تواند توقع داشته باشد که گروه و جریان حاکم بر این کشور، همسویی کامل با ایران داشته باشد و در خوش‌بینانه‌ترین حالت، گروهی که سوگیری منفی نسبت به ایران نداشته و توازن سیاسی را با دیگر کشورها نیز حفظ می‌کند، روی کار بیاید. اما در عین حال ممکن است اوضاع برخلاف منافع ایران پیش رود.

در هر حال خروج آمریکا از عراق، به‌عنوان یکی از وزنه‌های مهم تعیین‌کننده شرایط پیش رو قلمداد می‌شود. چه آینده‌ای پیش روی عراق است و با تغییرات سیاسی پیش روی عراق، ایران با چه احتمالاتی روبروست؟

قاسم محبعلی، مدیرکل پیشین خاورمیانه وزارت خارجه و تحلیلگر سیاست خارجی در گفت‌وگو با «بورسان» به این پرسش‌ها پاسخ می‌دهد:

یکی از مهم‌ترین علل اهمیت این دوره انتخابات عراق را همانگونه که اشاره کردید می‌توان به خروج احتمالا آمریکا از عراق نسبت داد. تحولات منطقه‌ای را در ابتدا در افغانستان شاهد بودیم که ترکش‌های آن کماکان ادامه دارد. آیا آمریکا برنامه‌ریزی ویژه‌ای برای خروج از عراق دارد که می‌تواند این کشور را متأثر کند؟

اهمیت عراق برای آمریکا به‌مراتب بیشتر از افغانستان است. در مورد افغانستان، امریکا نشان داد که تنها مسئله امنیت خود و متحدین خود را دنبال می‌کند، اما در مورد عراق مسائل دیگری نیز مطرح است. هرچند مسئله امنیت در عراق مدنظر است، اما در کنار آن، آمریکا به اهمیت عراق به‌واسطه ارتباط این کشور با ایران و همچنین با کشورهای حوزه خلیج فارس واقف است. عراق از منظر امنیت اسرائیل نیز برای امریکا دارای اهمیت بالایی است. در نظر داشته باشید که عراق یکی از کشورهای درجه یک واجد منابع انرژی است و اکنون نزدیک به شش میلیون بشکه نفت در روز تولید می‌کند. طبیعتا هم از جنبه اقتصادی و هم امنیتی و منطقه‌ای برای آمریکا واجد اهمیت است. با این حال، سیاست آمریکا از مدتی قبل بر این قرار گرفته که به مسائل بزرگ‌تر و دارای اهمیتی برای ایالات متحده مانند مسئله مهار چین و روسیه بپردازد و دیگر خاورمیانه به‌عنوان اولویت اصلی آمریکا نباشد. بنابراین باید در نظر داشت که آمریکا در نظر دارد از حضور میدانی صرف‌نظر کند و اگر نیرویی هم در عراق دارد، دیگر جنبه عملیاتی نداشته باشد و بیشتر بر قدرت هوایی خود در صورت لزوم تکیه کند. توجه داشته باشید که در اثر مداخلات نظامی آمریکا در سال ۲۰۰۳، تغییر ساختاری‌ای جدی و تاریخی در عراق رخ داد. تا آن زمان اقلیت سنی (دهه ۷۰ به بعد حزب بعث) در عراق حکومت می‌کرد که با برکناری صدام و تغییر ساختار جدید چندحزبی و چندقومی تغییرات جدی حاصل شد. باتوجه به اینکه بیش از ۶۰ درصد جامعه عراق شیعه هستند، نخست‌وزیری برای اولین‌بار پس از استقلال عراق، اختیار شیعیان قرار گرفت و کردها نقش دومی (رئیس‌جمهور) را پیدا کردند که در گذشته هرگز چنین قدرتی را نداشتند و پس از آن، ریاست پارلمان در اختیار سنی‌ها قرار گرفت و به تعبیری سنی‌ها به حاشیه رفتند. این وضعیت بیشتر با هماهنگی ایران و نیروهای متحد ایران صورت گرفت که موجب نارضایتی سایر همسایگان عراق و جهان عرب و همچنین جامعه اهل سنت عراق بود.

خروج آمریکا این نگرانی را ایجاد کرد که اهل سنت مترصد آن شوند تا تحولاتی مشابه افغانستان را در عراق شکل دهند و تلاش کنند مجددا عراق را به ساختار قبلی خود بازگردانند یا حداقل اگر آن ساختار احیا نشود، بتوانند عراق متحد ایران نباشد و متحد جهان عرب شود یا یک عراق متوازن که رابطه برابری با همه طرف‌ها داشته باشد و همچنین نقش اهل سنت در آن افزایش پیدا کند، تبدیل کنند. گزینه سوم، برای ایران گزینه معقولی است، اما دو گزینه اول می‌تواند به ضرر ایران باشد. باید دید گروه‌هایی سر کار می‌آیند گرایش به کدام سمت دارند؟ آیا به سمت آمریکا یا مواضع مشترک ایران و آمریکا یا به سمت دوری از ایران و نزدیکی به جهان عرب و رقبای ایران ازجمله ترکیه، عربستان و مصر میل کنند.

ایران در برابر این سناریوهای احتمالی، برنامه‌ای دارد؟

طبیعتا هرچه جریان‌ها و گروه‌هایی که وارد پارلمان عراق می‌شوند، نزدیکی بیشتر با ایران داشته باشند مانند هادی العامری و حشدالشعبی مورد مطالبه بیشتری از سوی ایران خواهد بود. ائتلاف‌هایی مانند ائتلاف‌های آقای حکیم هم معتدل‌تر هستند. ایران تلاش دارد تکیه بیشتری روی ائتلاف حشدالشعبی و نیروهای نزدیک به این گروه داشته باشد. اینکه آیا این ائتلاف در انتخابات پیروز خواهد شد یک بحث است، اما اینکه آیا بعد از انتخابات قدرت را در دست خواهد گرفت یا نه، بحث دیگری است. این انتخابات مستقلین بسیار زیادی دارد و هنوز نمی‌توان ترکیب بعدی پارلمان را به‌راحتی تشخیص داد.

در پرونده ویژه بورسان بخوانید:

انتخابات عراق این دوره با دوره‌های قبل چه تفاوتی دارد؟

نتیجه انتخابات عراق چه تأثیری روی ایران دارد؟

نقش ترکیه در آینده عراق چیست؟

انتخابات عراق چه تاثیری بر مذاکرات ایران و عربستان دارد؟

اخبار مرتبط
پربازدیدهای اخیر
تازه‌ترین‌ها
پیشنهاد سردبیر