سهم هر سوخت در میزان آلودگی هوا برآورد شد

چرا گازوئیل متهم اصلی آلودگی هواست؟

  • افزودن به علاقه‌مندی‌ها
  • اشتراک‌گذاری
  • 1 پسندیدن

بورسان : همین که کمی هوا سرد شد و قرار بود شهروندان تهرانی با رهایی از گرمای تابستان کمی از خنکای هوای پاییزی لذت ببرند، آلودگی هوا باز هم میهمان شهر شد. البته که حالا چند سالی است نه آلودگ هوا مختص به تهران است و نه سرمای پاییز و زمستان. حالا شهروندان بسیاری از شهرهای کوچک و بزرگ در زمستان و حتی تابستان هوای آلوده تنفس می‌کنند.

بر اساس آمار رسمی تنها در تهران در سال 99 حدود 3750 نفر بر اثر آلودگی هوا جان خود را از دست داده‌اند، این یعنی حدود 10 نفر در هر روز. البته که برآوردهای جهانی ارقام بیشتری را نشان می‌دهد. بر اساس برآوردهای جهانی به ازای هر 100 هزار نفر بیش از 63 نفر جان خود را در اثر آلودگی هوا از دست می‌دهند که برای جمعیت 84 میلیون نفره ایران بالغ بر 52 هزار نفر در سال می‌شود.

متهمین زیادی تا کنون برای آلودگی هوا معرفی شده‌اند، با این حال هیچ اورگان و سازمانی مسئولیت آن را به گردن نمی‌گیرد و هر بخش انگشت اتهام را به سوی بخش دیگری نشانه می‌رود. یک روز ترافیک شهری و دود خودروها به عنوان متهم معرفی می‌شود، روز دیگر سوخت مایع نیروگاه‌ها و صنایع. روزی جغرافیای شهری، روزی ساخت برج‌ها و ساختمان‌ها در دهانه کوریدور هوای تهران. اما چه تحولی در سال‌های اخیر رخ داده که آلودگی هوا به این شکل در حال گسترش است و از تهران فراتر رفته؟

آلاینده‌های هوا را بشناسیم

شاخص آلودگی هوا بر اساس 6 نوع آلاینده به دست می‌آید. این آلاینده‌ها شامل ذرات معلق کمتر از 10 میکرون، ذرات معلق کمتر از 2.5 میکرون، دی اکسید گوگرد، دی اکسید نیتروژن، ازن و منوکسید کربن است. اما اصلی‌ترین آلاینده در زمستان ذرات معلق و گازهای گوگردی است و عامل اصلی آلودگی تابستان ازن است، گازی که از نیترات اکسیژن تولید می‌شود.

گازوئیل و بنزین چه سهمی از آلودگی هوا دارند

ذرات معلق: ذرات معلق که با SPM، PM-10 نشان داده می‌شوند، شامل خروج گاز از اگزوز، خاکستر آزاد شده ذغال سنگ، گرد و غبار و مواد معدنی ( به عنوان مثال، زغال سنگ، آزبست، سنگ آهک، سیمان )، گرد و غبار و دود فلزی، کربن سیاه و دود نفت است. بخش حمل و نقل بزرگترین سهم را از تولید انواع ذرات معلق دارد. با این حال بررسی‌های بیشتر نشان می‌دهد که این آلودگی بیشتر از اینکه متعلق به بنزین باشد، مربوط به سوخت گازوئیل است. بنابراین به نظر می‌رسد حمل و نقل ماشین‌های سنگین و همچنین استفاده از گازوئیل در نیروگاه‌ها و صنایع در فصل سرما مهمترین عامل ایجاد آن است.

ازن: دومین آلاینده مهم که آلودگی هوا در فصل گرما را رقم می‌زند، ازن است. ازن از انواع ترکیبات نیترات اکسیژن ایجاد می‌شود. در واقع این عنصر که غالبا از دود اگزوز خودروهای سواری و ماشین‌های سنگین و حتی با سوختن گاز طبیعی ایجاد می‌شود، در مجاورت گرما در تابستان به ازن تبدیل شده و هوا را آلوده می‌کند. زمان اوج ترافیک و در فاصله 11 تا ساعت 17 که دمای هوا در فصل تابستان به اوج خود می‌رسد، غلظت این آلاینده نیز به حداکثر می‌رسد. در سال‌های اخیر غلظت این آلاینده مدام افزایش یافته به طوریکه تعداد روزهایی که غلظت این آلاینده به محدوده خطر برای گروه حساس می‌رسید در در سال 94 و قبل از آن صفر بود، اما به آرامی افزایش یافت و حالا برخی روزهای تابستان را در حتی در وضعیت قرمز قرار می‌دهد.

دی‌اکسید گوگرد: این عنصر سومین آلاینده هوای شهرهای بزرگ کشور است که ایجاد بودی بد در هوای تهران و برخی کلان شهرها در زمستان به آن مربوط است. عامل اصلی تولید دی اکسید گوگرد نیز ابتدا بخش حمل و نقل و سپس صنعت معرفی شده است. با این حال در تولید این عنصر آلاینده نیز این گازوئیل است که سهم بیشتری دارد نه بنزین.

آلودگی هوا با سلامت چه می‌کند

رفع اتهام از بنزین

سالها عامل اصلی آلودگی هوای تهران بنزین و ترافیک شهری معرفی می‌شد. اما بعد از شیوع کرونا با وجود خلوت شدن خیابان‌ها بخصوص در آذرماه سال گذشته که محدودیت‌های شدید ترددی اعمال شد، همچنان آلودگی هوا در تهران ادامه یافت. از سوی دیگر وقوع آلودگی شدید هوا در شهرهای کوچک، نشان داد که خودروها و بنزین مقصر اصلی آلودگی هوا نیستند.

با این حال ارقام ترازنامه انرژی سال 97 نشان می‌دهد که بخش حمل و نقل سهم اساسی در ایجاد آلودگی هوا دارد. راز این تضاد آماری با واقعیت شهودی در ارقام دیگری پنهان شده و آن سهم بیشتر گازوئیل در ایجاد آلودگی است. بر اساس ترازنامه انرژی سال 97، گازوئیل در ایحاد ذرات معلق سهم 70 درصدی دارد در حالی که سهم بنزین تنها حدود 10 درصد است. بنابراین گازوئیلی که در کامیون‌ها و حمل و نقل سنگین و حتی اتوبوس‌های درون شهری مورد استفاده قرار می‌گیرد بیشترین سهم را در آلودگی داشته است.

همانطور که در جدول آماده است، سهم صنایع از میزان آلودگی در سال 97 اندک گزارش شده است. با این حال تحولاتی در سال‌های اخیر رخ داده که می‌توان حدس زد حالا سهم صنایع از آلودگی خیلی بیشتر از 5 درصدی است که در سال 97 ثبت شده است.

هوای تهران در 1400 آلوده‌تر می‌شود

تابستان امسال وضعیت هوا شرایط بهتری نسبت به سال گذشته داشت که عامل آن می‌تواند شیوع موج پنجم کرونا و دورکاری و تعطیلی بسیاری از اصناف و خلوتی خیابان‌ها در تیر و مرداد باشد. این در حالی است که تابستان سال گذشته از لحاظ محدودیت‌های کرونایی کشور وضعیت عادی‌تری را گذراند. از این رو در مجموع تابستان سال پیش 35 روز کیفیت هوا به دلیل بالا رفتن آلاینده ازن در شرایط نارنجی یا همان خطرناک برای گروه‌های حساس قرار داشت و دو روز هم به وضعیت قرمز رسید. در مقابل در تابستان امسال 21 روز در وضعیت نارنجی و یک روز در وضعیت قرمز قرار داشت.

با این حال پاییز امسال تا امروز که 2 روز از آخرین ماه فصل می‌گذرد، وضعیت وخیم‌تر از پارسال گزارش شده است. طی این مدت 22 تعداد روز هوای شهر تهران آلوده برای گروه‌های حساس بوده و در یک روز نیز آلوده برای همه گروه‌ها یعنی در وضعیت قرمز قرار داشته است. این در حالی است که در مدت مشابه سال قبل 19 روز وضعیت هوا نارنجی بوده و هیچ روزی وضعیت قرمز گزارش نشده است. نوع آلودگی زمستانی مانند سال‌های قبل افزایش عنصر ذرات معلق کوچکتر از 2.5 میکرون بوده است.

افزایش آلودگی هوا مربوط به امسال نیست و چند سالی است که این روند افزایشی آغاز شده است و حالا آلودگی معضل بسیاری از شهرهای کشور است.

وقتی که آلودگی هوا هم به تحریم‌ها ربط دارد

افزایش مصرف برق و نیاز نیروگاه‌ها به تولید با حداکثر توان در پاییز و زمستان یکی از عوامل آلودگی است. کرونا و استخراج رمزارزها از عوامل افزایش مصرف برق در تابستان و زمستان امسال هستند. به خصوص اینکه به دلیل کاهش بارندگی تولید برق از نیروگاه‌های آبی نیز با اختلال همراه شده است.

اما معضل بزرگتر ظاهرا در سمت عرضه سوخت قرار گرفته است. به دلیل تحریم‌ها ایران با مشکل در تولید گاز و سوخت مایع مازاد مواجه شده است. ماجرا از این قرار است که در شرایط تحریم صادرات نفت ایران، کشور قادر به صادرات میعانات گازی در سطح قبل از تحریم نیست. میعانات گازی نوعی نفت بسیار سبک است که به همراه گاز از ذخایر گازی استخراج می‌شود. در شرایطی که صادرات این نوع نفت با مانع تحریم مواجه است و ذخایر خشکی و روی آب مملو از میعانات است، تنها راهکار برای جلوگیری از انباشت میعانات گازی کاهش تولید گاز است.

از سوی دیگر مازوت یکی از محصولات اصلی پالایشگاه‌های کشور است، این در حالی است که این سوخت بر خلاف بنزین و گازوئیل تقاضای کمتری دارد و تنها در صنایع قابل استفاده است، حتی بر اساس قوانین بین المللی استفاده از این سوخت در کشتی‌ها نیز ممنوع شده و این فروش مازوت را در شرایط تحریم برای کشور دشوارتر کرده است.

محدودیت در تولید گاز، موجب شده که نیاز به استفاده از سوخت مایع افزایش یابد، به طوریکه در سال‌های اخیر در تابستان‌ها هم از سوخت مایع در نیروگاه‌ها استفاده شده است. در کلان شهرها به خصوص تهران سعی شده که از مازوت استفاده نکنند، به طوریکه درب مخازن نیروگاه‌های تهران به دستور قضایی پلمپ شده است. از این رو مصرف گازوئیل در کشور در سال‌های اخیر با جهش همراه بوده است. به طوریکه تنها در زمستان 98 مصرف گازوئیل با رشد بیش از 41 درصدی مواجه شد و به بیش از 132 میلیون لیتر در روز رسید. هرچند آمار منظمی از میزان مصرف انواع سوخت منتشر نمی‌شود، اما اظهارات جسته گریخته مسئولین نشان می‌دهد که در دو سال گذشته مصرف سوخت مایع اعم از گازوئیل و مازوت در صنایع افزایش یافته است. به گفته سالاری، مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش تنها در مهرماه 1400 ارسال گازوئیل به نیروگاه‌ها نسبت به مدت مشابه سال قبل رشد 40 درصدی داشته است. همچنین گفته شده در اول آذرماه مقدار مصرف گاز طبیعی به حدود 750 میلیون مترمکعب رسیده است، بخش خانگی، تجاری و صنایع غیرعمده ۵۲۱ میلیون مترمکعب، صنایع عمده ۱۲۹ میلیون مترمکعب و نیروگاه‌ها نیز ۹۸ میلیون مترمکعب مصرف کرده‌اند. از این رو محدود کردن گازرسانی به صنایع نیز آغاز شده است و مرحله نخست محدود کردن گازرسانی به صنایع سیمان و پتروشیمی‌ها و مرحله دوم محدودیت گازرسانی به صنایع فولاد اجرایی شده است.

طبیعی است که چنین کمبود شدید گاز و نیاز بسیار به سوخت مایع تنها با گازوئیل تامین نمی‌شود، به خصوص اینکه صادرات گازوئیل یکی از راه‌های جایگزین صادرات نفت و تامین درآمدهای دولت است. از این رو بسیاری از نیروگاه‌ها و صنایع در شهرهای کوچک و بزرگ در دو سال اخیر به مازوت سوزی روی آورده‌اند.

بنابراین قطعا در سال‌های اخیر سهم صنعت در ایجاد آلودگی بسیار بیشتر از چیزی شده که در ترازنامه انرژی سال 97 ذکر شده است.

اخبار مرتبط
پربازدیدهای اخیر
تازه‌ترین‌ها
پیشنهاد سردبیر