بورسان - Bourseon

بررسی متغیرهای مهم اشتغال در سال 1399 (1)

کرونا چگونه بیکاری در ایران را متحول کرد؟

  • افزودن به علاقه‌مندی‌ها
  • اشتراک‌گذاری
  • 1 پسندیدن
تاثیر کرونا بر بازار کار ایران چیست؟ پاسخ به این سوال ساده در مرحله اول با یک معما شروع می‌شود. در حالی که در بیشتر کشورها دنیا با ورود ویروس کرونا نرخ بیکاری افزایش یافته؛ اما در کشورمان نرخ بیکاری در سال 1399 کاهشی بوده و رکورد تمام سال‌های پیشین خود را نیز شکسته است. این نتیجه که کاملا خلاف روندهای متعارف است با این واقعیت توضیح داده می‌شود که خروج از بازار کار در کشورمان شدیدتر اتفاق افتاده و حدود 950 هزار نفر از کسانی که از بازار کار خارج شدند، افرادی بوده‌اند که در سال 1398 شغل داشته‌اند و تنها 350 هزار نفر از بیکاران سال 1398 از یافتن شغل در سال 1399 ناامید شده‌اند. در این یادداشت به بررسی نسبت این واقعیت با معمای بازار کار ایران خواهیم پرداخت و نشان خواهیم داد که علی رغم کاهش نرخ بیکاری به 9.6 درصد، وضعیت بیکاری اقتصاد ایران در ایام کرونا عملا بهبودی نیافته است.

بورسان- از سال ۱۳۸۴ که طرح «آمارگیری نیروی کار» در کشور به صورت منظم اجرا می‌شود، سال ۱۳۹۹ نخستین سالی بود که نرخ بیکاری افراد بالای ۱۵سال در آن تک‌رقمی، یعنی مساوی 9.6 درصد شد. نرخ بیکاری در شهرها به کمترین میزان خود در این سال‌ها، برابر با 10.4 درصد رسید. نرخ 7.2 درصدی بیکاری روستاییان هم از ۱۳۸۷ تا کنون، بی‌سابقه بوده است. اما آیا این رکوردها به این معنی است که سال کرونایی ۱۳۹۹ سال خوبی برای اوضاع اشتغال ایرانیان بوده است؟

کاهش نرخ بیکاری ایران در ایام کرونا

همانطور که در شکل زیر مشاهده می‌کنیم در سال 1399 حدود 57.5 میلیون نفر از کل جمعیت کشور در سن کار هستند که به معنی سهم حدودا 70 درصدی از کل جمعیت کشور است. اما نکته جالب توجه در بازار کار ایران آن است که تنها حدود 25.3 میلیون نفر از جمعیت در سن کار کشور تمایل به کار دارند و اساسا دنبال کار می‌گردند و حدود 32 میلیون نفر از جمعیت در سن کار به دنبال کار و فعالیت اقتصادی نمی‌روند که دلایلی همچون تمایل اندک بانوان به حضور در بازار کار و یا وابستگی نسبتا اندک خانوار به درآمدهای ناشی از دستمزد و... نام برد و به همین دلیل نسبت جمعیت فعال به جمعیت در سن کار (نرخ مشارکت) در ایران نسبت به میانگین جهانی حدود 20 درصد کمتر است.

حقایقی از بازار کار ایران در سال 1399

از طرفی شکل فوق نشان می‌دهد از میان 25.3 میلیون جمعیت فعال در بازار کار، حدود 22.83 میلیون نفر توانسته‌اند شغل پیدا کنند و 2.47 میلیون نفر نتوانسته‌اند کاری پیدا کنند که باعث شده نسبت جمعیت بیکار به جمعیت فعال (نرخ بیکاری) در سال 1399 به حدود 9 درصد برسد که کمترین رقم در تاریخ بازار کار ایران است. در واقع، برخلاف بقیه دنیا که در ایام کرونا نرخ بیکاری میانگین جهانی افزایش یافته بود، نرخ بیکاری ایران کاهش یافت که واقعیت خاص اقتصاد ایران است. اما چرا این کاهش نرخ بیکاری لزوما خبر خوشحال‌کننده‌ای نیست؟

ناامیدی از یافتن شغل در ایام کرونا

برای پاسخ به این پرسش باید توجه داشت که منظور کلی از فرد بیکار، فردی است که به دنبال شغل است اما موفق نشده شغلی پیدا کند. پس نرخ بیکاری نسبت تعداد افراد بیکار است به مجموع افراد شاغل و بیکار (همانطور که پیشتر گفتیم به مجموع این دو جمعیت فعال می‌گویند). بنابراین اگر افرادی که کاری پیدا نمی‌کنند دست از جست‌وجو برای کار بکشند، یعنی اصطلاحاً از بازار کار خارج شوند، تعداد افراد «بیکار» کاهش می‌یابد، بدون این که اتفاق مثبتی در بازار کار رخ داده باشد. به همین دلیل است که باید به یک متغیر دیگر نیز توجه داشت.

این متغیر مهم نرخ مشارکت افراد در بازار کار است که نشان می‌دهد چه نسبتی از افراد در سن کار (سن ۱۵ تا ۶۵ سال) در بازار کار مشارکت کرده‌اند؛ یعنی یا شاغل‌اند و یا بیکار (جمعیت فعال). در نمودار زیر واضح است که نرخ بیکاری در سال ۹۹ کمترین بوده است؛ اما همزمان نرخ مشارکت 43.4 درصدی، که سه درصد کمتر از نرخ مشارکت در سال ۹۸ است، نشان می‌دهد سال ۹۹ سال خروج نیروی کار از بازار کار بوده است.

تغییرات متغیرهایی اساسی بازار کار (نرخ بیکاری، نرخ مشارکت نیروی کار و...)

بنابراین از سویی تعداد افرادی که اساسا به دنبال شغل بوده‌اند کمتر شده و به صورت کلی جمعیت فعال کشور کمتر شده؛ اما بخش بزرگ‌تری از این جامعه‌ی کوچک‌تر شاغل شده است. حال سوال این است که در مجموع چه درصدی از افراد در بازه سنی ۱۵ تا ۶۵ در سال ۹۹ صاحب شغل بوده‌اند؟ نمودار فوق نشان می‌دهد فقط 39.7 درصد از این افراد شاغل بوده‌اند که کم‌تر از سه میانگین سال گذشته است. پس در مجموع دلیل اصلی نزول نرخ بیکاری در سال ۱۳۹۹ این بوده که عده‌ی زیادی از پیداکردن کار ناامید شده‌اند. برای دیدن جزئیات این اتفاق باید تغییرات مقداری تعداد شاغلان و بیکاران نسبت به سال‌های گذشته را بررسی کرد که در ادامه به آن می‌پردازیم.

کرونا عامل تغییر روند 6 ساله بازار کار ایران

همانطور که در نمودار زیر مشخص است، از سال 93 تا ۹۸ همراه با افزایش جمعیت در سن کار، جمعیت فعال و شاغلان نیز بیشتر شده‌اند؛ اما در سال ۹۹، با وجود افزایش جمعیت در سن کار، تعداد افراد فعال کاهش یافته و در مجموع تعداد شاغلان هم کمتر شده است. و همانطور که پیشتر نیز ذکر شد، در حالی که 57.5 میلیون نفر از جمعیت ایران در سن مناسب کار قرار دارند، اما کمتر از ۲۳ میلیون نفر از این جمعیت شاغل‌اند و کلا حدود ۲۵ میلیون نفر فعال در بازار کارند. این ارقام در مقایسه با سال 1398 نشان می‌دهد در حالی که حدود 1.1 درصد بر جمعیت در سن کار افزوده شده است، حدود 5 درصد از جمعیت فعال و حدود 4 درصد از جمعیت شاغلان کاسته شده است. از نظر مقادیر مطلق میزان 1.35 میلیون نفر از جمعیت فعال کشور کاسته شده که 940 هزار نفر آن از تعداد شاغلین بوده و ما بقی تعداد بیکاران بوده است. یعنی در سال 1399 تعداد افراد شاغلی که از بازار کار خارج شده‌اند، دو برابر تعداد بیکاران بوده است.

روند مقادیر اساسی بازار کار (تعداد شاغلین، جمعیت در سن کار، جمعیت فعال در بازار کار) تا سال 1399

اوضاع اشتغال شهر و روستا چه تفاوتی دارد؟

نکته‌ی جالب در مقایسه‌ی شهر و روستا این است که جمعیت در سن کار شهری‌ها با شیب زیادی بیشتر شده اما جمعیت روستاییان در این سنین حتی کمی نزولی هم بوده است. به تبع آن، اشتغال خالص افزوده‌شده اکثراً به شهرها مربوط بوده است. اما در سال ۹۹ جمعیت شاغل و فعال هم برای ساکنان روستا و هم برای ساکنان شهر نزول داشته است.

تغییر تعداد شاغلین به تفکیک مناطق روستایی و شهری تا سال 1399

همانطور که نمودار بعدی به نمایش گذاشته، معمولاً در میان روستاییان هم نرخ مشارکت بیشتر است و هم بیکاری کمتر. در سال ۱۳۹۹ روند کلی افراد ساکن شهر و روستا هم مشابه روند کلی کشور بوده است: کاهش توامان بیکاری و نرخ مشارکت. 43.1 درصد از ساکنان شهرها و 46.9 درصد از ساکنان روستاها در بازار کار مشارکت داشته‌اند.

تغییرات مقادیر اساسی بازار کار ایران تا سال 1399 به تفکیک مناطق شهری و روستایی

اخبار مرتبط
پربازدیدهای اخیر
تازه‌ترین‌ها
پیشنهاد سردبیر