بورسان - Bourseon

نقش سیاستگذار پولی دولت سیزدهم

رئیس کل بانک مرکزی رئیسی چه ویژگی‌هایی باید داشته باشد؟

  • افزودن به علاقه‌مندی‌ها
  • اشتراک‌گذاری
  • 3 پسندیدن
از آنجا که یک جایگاه مهم از تیم اقتصادی دولت، یعنی ریاست کل بانک مرکزی، همچنان در دولت جدید خالی مانده، شایعه‌های گوناگونی پیرامون افراد مدنظر کابینه و رئیس جمهور شنیده می‌شود. فرد منتخب برای ریاست بانک مرکزی با نقش تأثیرگذاری که در بخش‌های مختلف اقتصاد می‌تواند بگذارد، برای آحاد اقتصادی مهم است. سوال این است که برای عملکرد بهینه و مثبت بانک مرکزی و ایفای وظایف اصلی‌اش، رئیس کل بانک مرکزی باید چه ویژگی‌هایی داشته باشد؟ چالش‌های امروز بانک مرکزی و نظام بانکی چیست و رئیسی با انتخاب چطور فردی به مقابله با این چالش‌ها می‌تواند بپردازد؟

بورسان: بانک مرکزی به عنوان بال پولی مجموعه‌ی اقتصادی دولت، از سویی باید نقش ناظر و تنظیم‌کننده را در رابطه با بانک‌ها داشته باشد و از طرف دیگر، نقش مهار تورم یا به عبارت دیگر، حفظ ارزش پول داشته باشد. اما این دو وظیفه از هم جدا نیستند. همانطور که پویا ناظران اخیراً در کانال تلگرامی خود بیان کرده، بدون سلامت نظام بانکی، رییس کل بانک مرکزی ابزار مناسبی برای جلوگیری از انتشار بیش از حد نقدینگی را نخواهد داشت. بنابراین به نظر می‌رسد یک ویژگی بسیار اساسی رئیس بانک مرکزی باید آشنایی‌اش با اصلاحات ضروری نظام بانکی و داشتن عزم پیش‌بردن آن‌ها باشد.

فهم استانداردهای حسابداری

دکتر ناظران یکی از ویژگی‌های رئیس کل بانک مرکزی را آشنایی با استانداردهای پیچیده‌ی حسابداری روز دنیا می‌داند که در نظام‌های بانکی اروپا و امریکا و شرق آسیا به کار می‌روند. از سوی دیگر لازم است این فرد با ساختار سرمایه‌ی بانک‌ها و حاکمیت شرکتی آن‌ها آشنا باشد. او باید بداند چه انواعی از تعارض منافع وجود دارد و چه راهکارهایی می‌توان برای جلوگیری از ضربه‌زدن این تعارضات به وضعیت پولی کشور پیاده ساخت.

سیاستگذاری در بانک مرکزی و قانون‌گذاری پولی نیاز مبرمی به دانستن جدیدترین تحولات و تجربیات دنیا دارد. اگر سایر کشورها به ساختاری بهینه در نظام بانکی خود رسیده‌اند، باید حتماً از این تجربه استفاده کرد و از تحمیل هزینه به کشور از طریق آزمون‌کردن روش‌های نیازموده و فکرنشده پرهیز کرد. مثلاً دنیا بحران مالی سال ۲۰۰۸ را از سر گذرانده و پس از آن راهکارهایی برای مدیریت ریسک پیدا کرده است. نکته‌ی مهم دیگری که وجود دارد این است که عدم آشنایی و رعایت استانداردهای جدید دنیا یک عامل مهم عدم امکان ارتباط بانک‌های داخلی با سیستم بانکی بین‌المللی است. پویا ناظران می‌گوید بخشی از مشکلات نظام بانکی به ریسک‌های جمع‌شده در ترازنامه‌ی بانک‌ها برمی‌گردد. همچنین تعریف نکول در ساختار بانکی ما با دنیا فرق دارد و استانداردنبودن آن باعث ایجاد ریسک در شبکه‌ی بانکی می‌شود.

در کل وقتی نظام بانکی مشکلات بی‌شماری دارد و ضعف‌هایش را از طریق چاپ پول بانک مرکزی جبران می‌کند، کاهش پایدار رشد نقدینگی دستاورد دور از ذهنی است. برای مثال وقتی بانک‌ها می‌توانند رخ‌ دادن نکول از سوی وام‌گیرندگان را به جای برداشت از سرمایه‌ی خود، با اضافه‌برداشت از بانک مرکزی جبران کنند، طبیعتاً پایه‌ی پولی و نقدینگی به خودی خود زیاد می‌شود، در حالی که در اصل نقدینگی می‌بایست در اثر پس‌دادن وام، امحاء می‌شده.

رئیس محافظه‌کار

برای دولت‌ها لذت‌بخش‌تر است اگر رئیس بانک مرکزی کسی باشد که به جای اصلاح نظام بانکی جهت کنترل نقدینگی، اهل برعهده‌گیری پرداخت بدهی‌های دولت باشد. حال که در میان گزینه‌های موجود شخصی که از وی بتوان اصلاحات گسترده و ضروری نظام بانکی را انتظار داشت، دیده نمی‌شود، حداقل انتظار از رئیس بانک مرکزی این است که در مقابل دولت مقاومت به خرج دهد و به راحتی زیر بار پولی‌کردن کسری بودجه نرود. از سوی دیگر رئیس بانک مرکزی باید به استفاده‌ی درست و به‌موقع از ابزارهای متعارف بانک‌های مرکزی مسلط باشد تا بتواند تا حدی تورم را مهار کند. همچنین لازم است که وی با ارائه‌ی گزارش‌های شفاف به مردم و اهالی بازار، سعی در جلب اعتماد به بانک مرکزی و سیاست‌هایش در مهار تورم بکند.

بانک مرکزی متولی رشد یا تورم

موضوع دوگانه رشد-تورم به شرایط خاص اقتصاد ایران باز می‌گردد که برای چند سال نرخ سرمایه‌گذاری منفی را تجربه کرده به نحوی که طی سالیان اخیر حتی کفاف استهلاک سرمایه را نیز نمی‌دهد. به همین دلیل عده‌ای از پژوهشگران با استناد به برخی از تجارت دنیا همچون ژاپن، آلمان، فرانسه، هند، کره جنوبی و... تاکید دارند که بانک مرکزی باید نسبت مناسبی با رشد بخش حقیقی اقتصاد داشته باشد. به صورتی که با تامین مالی برخی صنایع، از محل ذخایر بانک مرکزی، تورم آینده با رشد بخش حقیقی خنثی شود. حال آنکه عده‌ای دیگر می‌گویند معلوم نیست چنین اتفاقی بیفتد و احتمالا مساله هدایت نقدینگی یا تامین مالی از محل ذخایر بانک مرکزی به اهداف خود نخواهد رسید. آن هم در شرایطی که تجربه شکست خورده صندوق توسعه ملی پیش روی ما است و الزام بانک مرکزی به تامین مالی بخش حقیقی باعث می‌شود باب ورود منافع سیاسی به طرح‌های مختلف اقتصادی وارد شود.

با این حال اخیرا دکتر بحرینی، نماینده مجلس شورای اسلامی و طراح اصلی طرح تحول بانکداری، در پاسخ به یکی از منتقدان استقلال بانک مرکزی دیدگاه دانشگاهیان منتقد طرح بانکداری اینطور روایت کرده است: «این دیدگاه، برگرفته از پارادایم اقتصادی رائج است که صراحتاً اموری نظیر کمک به اشتغال، رشد اقتصادی، و توزیع عادلانه درآمد را، اهداف درجه دوم بانک‌های مرکزی قلمداد می‌کند و در دو سه دهه اخیر توسط صندوق بین‌المللی پول ترویج شده ‌است. استدلال اصلی طرفداران این دیدگاه آن است که بدون کنترل تورم، تحقق سایر اهداف ممکن نیست و اعمال سیاست‌های پولی انبساطی در بلندمدت فقط باعث افزایش تورم می‌شود و بر متغیرهای واقعی همچون تولید و اشتغال و تراز تجاری، مؤثر نیست. همچنین پی‌گیری ایده هدایت اعتبارات توسط بانک مرکزی باعث اخلال در نظام بازار و مخدوش شدن مکانیزم قیمت‌ها می‌شود». در نتیجه به نظر می‌رسد هدف کنترل قیمت در کنار رشد اقتصادی یکی از مهم‌ترین مولفه‌های انتخاب رئیس کل بانک مرکزی خواهد بود؛ موضوعی که اگر نگوییم اقدامی خلاف روند کنونی کشورها بلکه دست کم متفاوت است و باید نسبت به تبعات آن هشیار بود.

مدیریت یا اقتصاد؟

طرح چنین سوالی در کشورهای دیگر احتمالا محلی از بحث ندارد؛ اما به دلیل آنکه برخی از گزینه‌های پیشنهادی فعلی بانک مرکزی در رشته‌هایی مثل مدیریت تحصیل کرده‌اند لاجرم موضوع بحث خواهد بود. واقعیت آن است که خوانش رشته تحصیلی اقتصاد در بالاترین سطوح خود به مدیریت کلان بانک مرکزی کمک خواهد کرد؛ اما با توجه به فقر نسبی رشته اقتصاد در ایران احتمالا رابطه میان رشته تحصیلی و عملکرد به شدت کشورهای توسعه‌یافته نخواهد بود. به همین دلیل به نظر مهم‌تر از رشته تحصیلی، آشنایی فرد انتخابی با روندهای اصلاحی نظام بانکی و متغیرهای کلان واجد اهمیت است و این نقیصه با به کار گرفتن مشاوران مختلف قابلیت حل شدن دارد. در واقع جسارت انجام اصلاح و مقاومت در برابر ذی‌نفعان گسترده (چه در نظام بانکی و چه در درون دولت و وزارتخانه‌ها) مهم‌تر از رشته تحصیلی است؛ اگر چه که در هر حال کاریزمای رئیس کل بانک مرکزی همیشه تاثیرگذار بوده است.

اخبار مرتبط
پربازدیدهای اخیر
تازه‌ترین‌ها
پیشنهاد سردبیر